{"headword": "simvol", "key": "simvol", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Ramz 1.", "examples": [{"text": "Oq kaptar — tinchlik simvolidir.", "source": ""}]}, {"order": 2, "text": "Kimyoviy elementga berilgan lotincha nomning qisqartirilgan shakli.", "examples": [{"text": "Na — natriy elementining, N — azot elementining simvoli.", "source": ""}]}, {"order": 3, "text": "Biron-bir gʻoyani oʻzida mujassamlashtiruvchi badiiy obraz.", "examples": []}, {"order": 4, "text": "U yoki bu fanda qabul qilingan biron-bir kattalikning, birlikning shartli belgisi.", "examples": [{"text": "Kimyoviy simvollar.", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/simvol"}}, {"dictionary": {"name": "Metrologik izohli lugʻat", "title": "Русча-ўзбекча изоҳли МЕТРОЛОГИК ЛУҒАТ / Русско-узбекский толковый МЕТРОЛОГИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Абдувалиев, Абдуқаҳҳор Абдулхаевич; Валиев, Умаржон Назирович; Жебровский, Станислав Константинович (2010). Русча-ўзбекча изоҳли МЕТРОЛОГИК ЛУҒАТ / Русско-узбекский толковый МЕТРОЛОГИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ. Tashkent: Tafakkur» нашриёти; «Ўзстандарт» агентлиги нашриёти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-ozbekcha-izohli-metrologik-lugat-russko-uzbekskiy-tolkov-y-metrologicheskiy-slovar/", "page": "458"}, "pos": "м.", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Отдельный знак или условное обозначение, используемые, например, для кодирования информации, маркировки изделий, представления данных в ЭВМ и т.д.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "СИМВОЛ", "raw_meaning": "м. Отдельный знак или условное обозначение, используемые, например, для кодирования информации, маркировки изделий, представления данных в ЭВМ и т.д. СИМВОЛ, БЕЛГИ Ахборотни кодлаш, буюмларни тамғалаш, ЭҲМга маълумотларни тақдим этиш ва шу кабиларда фойдаланадиган алоҳида белги ёки шартли белгилаш. SIMVOL, BELGI Axborotni kodlash, buyumlarni tamg‘alash, EHMga ma’lumotlarni taqdim etish va shu kabilarda ishlatiladigan alohida belgi yoki shartli belgilash."}}, {"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "273"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "(гр. sumbolon — шартли белги сўзидан)", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "simvol, ramz. Metafora (q.) ning bir koʻrinishi boʻlib, shartli ravishda koʻchma maʼnoda qoʻllaniladigan soʻz birikmasi, rasm, predmet. Masalan: Oʻzbekistonning ramzi paxtadir. Qabardin-bolqor shoiri oʻz yurtini togʻdagi lolaga oʻxshatadi. Bu lola yurt ramzidir. Ramzlar orqali biror narsani ifodalash insoniyatta juda qadimdan odat boʻlib kelmoqda. Ibtidoiy jamiyat kishilari ham turli tasvirlar bilan quyosh, oy, daryo kabilarni ifodalashni bilganlar. Simvollarning hayotda ham, adabiyotda ham ahamiyati katta. Hozirgi paytda simvollar obrazli tafakkur qilishning koʻrinishlaridan biri boʻlib qoldi. Masalan, oʻroq va bolgʻa rasmi ishchi-dehqonlar birligining ramzidir. Ramzlar orqali fikr yuritish xalq ogʻzaki ijodi asarlarida ham, klassik adabiyotda ham uchraydi. Xalq qoʻshiqlarida sariq gul — ayriliq, tun — hasrat ramzi boʻlganidek, klassik adabiyotdagi may taronasi shodlik va hayotiylik ramzidir. Oʻzbek sovet shoirlari ham simvollarga murojaat etadilar. Ular quyosh, nur kabi simvollar orqali baxtli hayotni, ulugʻ dohiy Leninni kuylaydilar. Demak, simvol obrazli ifodaning bir koʻrinishi boʻlib, badiiy nutqda hayotiy voqea, tushuncha va narsalarni ifodalash uchun shartli ravishda koʻchma maʼnoda ishlatiladigan soʻz yoki soʻzlar birikmasidir. Shubhasiz, koʻchma maʼnoda ishlatiladigan bunday soʻz yoki birikmalar oʻzlarining qandaydir xususiyatlari bilan tasvirlanayotgan hayotiy voqea va tushunchalarni eslatib turishi, biri ikkinchisiga maʼlum darajada oʻxshab turishi lozim.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Символ", "raw_meaning": "(гр. sumbolon — шартли белги сўзидан) — символ, рамз. Метафора (қ.) нинг бир кўриниши бўлиб, шартли равишда кўчма маънода қўлланиладиган сўз бирикмаси, расм, предмет. Масалан: Ўзбекистоннинг рамзи пахтадир. Қабардин-болқор шоири ўз юртини тоғдаги лолага ўхшатади. Бу лола юрт рамзидир. Рамзлар орқали бирор нарсани ифодалаш инсониятта жуда қадимдан одат бўлиб келмоқда. Ибтидоий жамият кишилари ҳам турли тасвирлар билан қуёш, ой, дарё кабиларни ифодалашни билганлар. Символларнинг ҳаётда ҳам, адабиётда ҳам аҳамияти катта. Ҳозирги пайтда символлар образли тафаккур қилишнинг кўринишларидан бири бўлиб қолди. Масалан, ўроқ ва болға расми ишчи-деҳқонлар бирлигининг рамзидир. Рамзлар орқали фикр юритиш халқ оғзаки ижоди асарларида ҳам, классик адабиётда ҳам учрайди. Халқ қўшиқларида сариқ гул — айрилиқ, тун — ҳасрат рамзи бўлганидек, классик адабиётдаги май таронаси шодлик ва ҳаётийлик рамзидир. Ўзбек совет шоирлари ҳам символларга мурожаат этадилар. Улар қуёш, нур каби символлар орқали бахтли ҳаётни, улуғ доҳий Ленинни куйлайдилар. Демак, символ образли ифоданинг бир кўриниши бўлиб, бадиий нутқда ҳаётий воқеа, тушунча ва нарсаларни ифодалаш учун шартли равишда кўчма маънода ишлатиладиган сўз ёки сўзлар бирикмасидир. Шубҳасиз, кўчма маънода ишлатиладиган бундай сўз ёки бирикмалар ўзларининг қандайдир хусусиятлари билан тасвирланаётган ҳаётий воқеа ва тушунчаларни эслатиб туриши, бири иккинчисига маълум даражада ўхшаб туриши лозим."}}, {"dictionary": {"name": "Sinxron tarjima terminlarining izohli lugʻati", "title": "РУСЧА СИНХРОН ТАРЖИМА ТЕРМИНЛАРИНИНГ ЎЗБЕКЧА ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Ҳамидов, Хайрулла Худоёрович; Ҳасанова, Шаҳзода Абдужаббор қизи (2020). РУСЧА СИНХРОН ТАРЖИМА ТЕРМИНЛАРИНИНГ ЎЗБЕКЧА ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ. Tashkent: Nodirabegim\" нашриёти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-sinxron-tarjima-terminlarining-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "128"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Simvol; ramz; belgi. Ketma-ket tarjimada: (1). belgilariga koʻra birlashgan tushunchalar guruhining tejamli va koʻrgazmali shakli. Agar u tejamkor, koʻrgazmali, va universal xususiyatga ega boʻlsa, oʻz maqsadiga muvofiq hisoblanadi. Ramz (simvol, belgi) manba tilidan qatʼi nazar, leksik maʼno tashuvchisi hisoblanadi. Ayrim zarur grammatik maʼlumotlarni uzatish uchun yozuvlarda soʻzlarning belgilangan tartibi yoki shartli belgilar koʻzda tutiladi; (2) simvol (belgi, ramz) uchun tanish belgilar, harflar yoki qisqartmalar ishlatiladi va ular tushunchani ifodalash usuliga koʻra harfiy, assotsiativ va yasama belgi (simvol, ramz) turlariga boʻlinadi. (3) oʻzining asosiy vazifasi, maqsadiga koʻra ramzlar predikativ ramz (belgi)lar, vaqt ramzlari, modal belgilar hamda sifat ramz (belgi)lariga boʻlinadi; boshqa barcha belgilar umumiy maʼnodagi predmetli ramz (simvol, belgi)larni oʻz ichiga oluvchi katta guruhni tashkil etadi.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Predmet, hodisalar guruhini ifodalash uchun tarjima yugurik yozuvida qoʻllaniladigan shartli belgi, oddiy belgi.", "examples": []}, {"order": 3, "text": "Odatda, ramz tushunchalar guruhi uchun umumiy boʻlgan belgini bildiradi. Belgilarning koʻrinishliligi uning koʻz bilan koʻrib idrok etilishi uchun, balki belgi ifodalayotgan tushuncha haqida assotsiatsiya uygʻotish uchun ham zarurdir.", "examples": []}, {"order": 4, "text": "Ketma-ket tarjimada yozma qaydlarda ishlatiladigan maʼlumotlarning shartli belgisi; belgi (simvol, ramz)lar assotsiativ, harfiy va yasama turlarga boʻlinadi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Символ.", "raw_meaning": "Символ; рамз; белги. Кетма-кет таржимада: (1). белгиларига кўра бирлашган тушунчалар гуруҳининг тежамли ва кўргазмали шакли. Агар у тежамкор, кўргазмали, ва универсал хусусиятга эга бўлса, ўз мақсадига мувофиқ ҳисобланади. Рамз (символ, белги) манба тилидан қатъи назар, лексик маъно ташувчиси ҳисобланади. Айрим зарур грамматик маълумотларни узатиш учун ёзувларда сўзларнинг белгиланган тартиби ёки шартли белгилар кўзда тутилади; (2) символ (белги, рамз) учун таниш белгилар, ҳарфлар ёки қисқартмалар ишлатилади ва улар тушунчани ифодалаш усулига кўра ҳарфий, ассоциатив ва ясама белги (символ, рамз) турларига бўлинади. (3) ўзининг асосий вазифаси, мақсадига кўра рамзлар предикатив рамз (белги)лар, вақт рамзлари, модал белгилар ҳамда сифат рамз (белги)ларига бўлинади; бошқа барча белгилар умумий маънодаги предметли рамз (символ, белги)ларни ўз ичига олувчи катта гуруҳни ташкил этади. 2. Предмет, ҳодисалар гуруҳини ифодалаш учун таржима югурик ёзувида қўлланиладиган шартли белги, оддий белги. 3. Одатда, рамз тушунчалар гуруҳи учун умумий бўлган белгини билдиради. Белгиларнинг кўринишлилиги унинг кўз билан кўриб идрок этилиши учун, балки белги ифодалаётган тушунча ҳақида ассоциация уйғотиш учун ҳам зарурдир. 4. Кетма-кет таржимада ёзма қайдларда ишлатиладиган маълумотларнинг шартли белгиси; белги (символ, рамз)лар ассоциатив, ҳарфий ва ясама турларга бўлинади."}}, {"dictionary": {"name": "Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari izohli lugʻati", "title": "Ахборот-Коммуникация Технологиялари Изоҳли Луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Амиров, Д.М.; Атаджанов, А.Ю.; Атаджанов, Д.Ю.; Ибрагимов, Д.А.; Раҳимжонов, З.Ё.; Саидхўжаев, С.С. (2010). Ахборот-Коммуникация Технологиялари Изоҳли Луғати. Tashkent: БМТТДнинг Ўзбекистондаги ваколатхонаси.", "url": "https://til.uz/lugatlar/axborot-kommunikatsiya-texnologiyalari-izohli-lugati/", "page": "561"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "символ", "raw_meaning": "белги"}}, {"dictionary": {"name": "Matematikadan ruscha-oʻzbekcha lugʻat", "title": "МАТЕМАТИКАДАН РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ЛУҒАТ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Сабиров, Мардан Аюбович (1973). МАТЕМАТИКАДАН РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ЛУҒАТ. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/matematikadan-ruscha-ozbekcha-lugat/", "page": "9"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Символ", "raw_meaning": "символ"}}]}