{"headword": "sel", "key": "sel", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Shiddatli, kuchli yogʻin; jala.", "examples": [{"text": "Tomchi — sel boʻlmas, Dushman — el boʻlmas.", "source": "Maqol"}, {"text": "May oyi tugab boryapti-yu, haliyam har kuni yom-gʻir, har kuni sel.", "source": "N. Aminov, Qahqaha"}, {"text": "Bahor-da qattiq sel yogʻib, dala betini qatqaloq qopladi.", "source": "Gazetadan"}]}, {"order": 2, "text": "Togʻli hududlarda shiddatli yomgʻirdan, jaladan yoki qor erishidan hosil boʻladigan, aholiga, xalq xoʻjaligiga katta zarar keltiradigan kuchli loy-suv oqimi.", "examples": [{"text": "Toʻsatdan kelgan sel oqimi Tollimarjon bosh korpusida qurilayotgan kotlovanga urilib, ishni taqqa toʻxtatib qoʻydi.", "source": "Gazetadan"}, {"text": "Sel yuvib ketgan yoki yozning qattiq girdoblari yalagan taqir yerlarning mayda toshlari oyoq ostida gʻijirlardi.", "source": "S. Ayniy, Qullar"}]}, {"order": 3, "text": "Goʻshtning suvi, qoni.", "examples": [{"text": "Seli bilan qovurilgan jigar.", "source": ""}, {"text": "Ha, mulla aka, quling oʻrgilsin kabob bor, yeysizmi? Seli jizillab turibdi.", "source": "Oybek, Ulugʻ yoʻl"}, {"text": "Necha bor eʼtibor bergandirsiz, har qanday goʻsht tuzlanganda, seli chiqib ketadi.", "source": "K. Mahmudov, Oʻzbek tansiq taomlari"}]}, {"order": 4, "text": "Quyoshning kuchli harorati; quyosh nuri oqimi.", "examples": [{"text": "Quyosh seliga miriqib choʻmilgan yam-yashil dala barq uradi.", "source": "J. Abdullaxonov, Oriyat"}, {"text": "Osmon begʻubor, tiniq, oftob seli goʻdak kulgisiday yoqimtoy edi.", "source": "O. Yoqubov, Koʻhna dunyo"}]}, {"order": 5, "text": "Sel tomchilari kabi shiddatli va behisob.", "examples": [{"text": "Miltiqlardan oʻq seli yogʻdirilib, ura sadolari qum sahrosini larzaga keltirdi.", "source": "J. Sharipov, Xorazm"}]}, {"order": 6, "text": "Biron-bir voqea-hodisaning, jarayonning kuchli, koʻpaygan holati, oqimi.", "examples": [{"text": "Gʻam seli.", "source": ""}, {"text": "Elmurod shunday oʻylar selida gʻarq boʻlib, uyqusi qochdi.", "source": "Shuhrat, Shinelli yillar"}, {"text": "Yoshi yigirma ikkiga qadam qoʻyganda, Beruniyni ham hodisalar seli yumalatib, oʻzi bilan birga janubga olib ketdi.", "source": "M. Osim, Jayxun ustida bulutlar"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/sel"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "145"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Shiddatli yomgʻir, jala.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "СЕЛ", "raw_meaning": "SEL Шиддатли ёмғир, жала."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "549"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Sürekli yağmurdan veya eriyen karlardan oluşan, geçtiği yerlere zarar veren taşkın su.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Hareket halindeki büyük kalabalık, yığın.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "SEL", "raw_meaning": "СЕЛ 1.Sürekli yağmurdan veya eriyen karlardan oluşan, geçtiği yerlere zarar veren taşkın su. 2.Hareket halindeki büyük kalabalık, yığın."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "150"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "(jala)", "examples": []}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "sel", "raw_meaning": "1. (jala) Regenguss m, Regenschauer m, Platzregen m; 2. Strömung f"}}, {"dictionary": {"name": "Tabiatdan foydalanish va atrof-muhit lugʻati", "title": "Табиатдан оқилона фойдаланиш ва атроф муҳитнинг муҳофазаси бўйича сўз ва терминларнинг русча-ўзбекча ўқув услубий изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Алихонов, Б.Б.; Абдураҳмонов, А.А.; Сафаев, М.А. (2003). Табиатдан оқилона фойдаланиш ва атроф муҳитнинг муҳофазаси бўйича сўз ва терминларнинг русча-ўзбекча ўқув услубий изоҳли луғати. Tashkent: Chinor ENK.", "url": "https://til.uz/lugatlar/tabiatdan-oqilona-foydalanish-va-atrof-muhitning-muhofazasi-boyicha-soz-va-terminlarning-ruscha-ozbekcha-oquv-uslubiy-izohli-lugati/", "page": "174"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "[от ар. sail - бурный поток]", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "кратковременный бурный паводок на горных реках, несущий большое количество (до 75% от массы потока) мелкозема, гальки и крупных камней, которые придают ему характер грязевых или грязекаменных потоков, производящих большие разрушения на пути своего движения.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Сель", "raw_meaning": "[от ар. sail - бурный поток] - кратковременный бурный паводок на горных реках, несущий большое количество (до 75% от массы потока) мелкозема, гальки и крупных камней, которые придают ему характер грязевых или грязекаменных потоков, производящих большие разрушения на пути своего движения. Сел [ар. sail - кучли оқим] - тоғ дарёларида тўсатдан пайдо бўладиган қисқа муддатли катта сув оқими. Бундай оқим массаси 75% гача тупроқ, шағал ва йирик тошлардан иборат бўлиб, улар оқимга лой ёки лой-тош аралаш ўз йўлида жуда катта вайронагарчиликлар содир қиладиган оқим (тошқин) тусини беради."}}, {"dictionary": {"name": "Favqulodda vaziyatlar lugʻati", "title": "ФАВҚУЛОДДА ВАЗИЯТЛАР", "kind": "Terminologik", "imprint": "Турагалов, Т.Ж.; Ильясова, З.Ф. (2016). ФАВҚУЛОДДА ВАЗИЯТЛАР. Tashkent: Ўзбекистон Республикаси ФВВ Фуқаро Муҳофазаси институти минитипографияси.", "url": "https://til.uz/lugatlar/favqulodda-vaziyatlar/", "page": "158"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "араб. сайль – шиддатли оқим", "senses": [{"order": 1, "text": "suv hamda kuchli va uzoq davom etadigan jala, muzliklar va qor qoplamining shiddat bilan erishi va daryo oʻzaniga katta miqdordagi boʻsh chaqiq materialning oʻpirilib tushishi natijasida togʻ daryolari oʻzanlarida toʻsatdan yuzaga keluvchi, tuproq parchalaridan yirik tosh va palaxsalargacha boʻlgan togʻ jinslarining katta miqdordagi aralashmasidan iborat vaqtinchalik shiddatli oqim. Katta vayronaliklar keltirib chiqaradi. S. bilan kurashish tuproq va oʻsimlik qoplamini mustahkamlash, maxsus gidrotexnika inshootlari (mas., toʻgʻon) qurish yoʻli bilan olib boriladi. Hajmiga koʻra S. olti guruhga boʻlinadi: juda kichik - 1000 m³ dan kam; kichik – 1001-10000 m³; oʻrta – 10001-100000 m³; katta – 100001-1000000 m³; juda katta – 1000001-1000000 m³; gigant – 10000000 m³ dan ortiq.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [{"kind": "sinonim", "target": "сел оқими"}], "extra": {"raw_word": "Сел", "raw_meaning": "(сел оқими, араб. сайль – шиддатли оқим) – сув ҳамда кучли ва узоқ давом этадиган жала, музликлар ва қор қопламининг шиддат билан эриши ва дарё ўзанига катта миқдордаги бўш чақиқ материалнинг ўпирилиб тушиши натижасида тоғ дарёлари ўзанларида тўсатдан юзага келувчи, тупроқ парчаларидан йирик тош ва палахсаларгача бўлган тоғ жинсларининг катта миқдордаги аралашмасидан иборат вақтинчалик шиддатли оқим. Катта вайроналиклар келтириб чиқаради. С. билан курашиш тупроқ ва ўсимлик қопламини мустаҳкамлаш, махсус гидротехника иншоотлари (мас., тўғон) қуриш йўли билан олиб борилади. Ҳажмига кўра С. олти гуруҳга бўлинади: жуда кичик - 1000 м³ дан кам; кичик – 1001-10000 м³; ўрта – 10001-100000 м³; катта – 100001-1000000 м³; жуда катта – 1000001-1000000 м³; гигант – 10000000 м³ дан ортиқ."}}, {"dictionary": {"name": "Favqulodda vaziyatlar lugʻati", "title": "ФАВҚУЛОДДА ВАЗИЯТЛАР", "kind": "Terminologik", "imprint": "Турагалов, Т.Ж.; Ильясова, З.Ф. (2016). ФАВҚУЛОДДА ВАЗИЯТЛАР. Tashkent: Ўзбекистон Республикаси ФВВ Фуқаро Муҳофазаси институти минитипографияси.", "url": "https://til.uz/lugatlar/favqulodda-vaziyatlar/", "page": "157"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "от араб. сайль – бурный поток", "senses": [{"order": 1, "text": "временный бурный поток смеси воды и большого количества обломков горных пород от глинистых частиц до крупных камней и глыб, внезапно возникающий в руслах горных рек и лощинах в результате интенсивных и продолжительных ливней, бурного таяния ледников или снежного покрова и обрушения в русло реки большого количества рыхлого обломочного материала. Могут производить огромные разрушения. Борьба с С. ведется преимущественно путем закрепления почвенного и растительного покрова, строительства специальных гидротехнических сооружений (напр., плотин). По объему сели", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [{"kind": "sinonim", "target": "селевой поток"}], "extra": {"raw_word": "СЕЛЬ", "raw_meaning": "(селевой поток, от араб. сайль – бурный поток) – временный бурный поток смеси воды и большого количества обломков горных пород от глинистых частиц до крупных камней и глыб, внезапно возникающий в руслах горных рек и лощинах в результате интенсивных и продолжительных ливней, бурного таяния ледников или снежного покрова и обрушения в русло реки большого количества рыхлого обломочного материала. Могут производить огромные разрушения. Борьба с С. ведется преимущественно путем закрепления почвенного и растительного покрова, строительства специальных гидротехнических сооружений (напр., плотин). По объему сели"}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "578"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "сель (бурный горный поток после дождя)", "examples": []}, {"order": 2, "text": "ливень, проливной дождь", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "sel", "raw_meaning": "1. сель (бурный горный поток после дождя); 2. ливень, проливной дождь; ◊ ~ boʻlmoq таять от наслаждения, умиляться (от музыки, пения)."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "622"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "sel", "raw_meaning": "n heavy rain, downpour; torrent, raging mountain stream"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-qoraqalpoqcha lugʻat", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Tarjima", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "140"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "sel", "examples": []}, {"order": 2, "text": "jawınnan payda bolǵan suw aǵımı", "examples": []}, {"order": 3, "text": "góshtiń suwı", "examples": []}, {"order": 4, "text": "", "examples": []}, {"order": 5, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "SEL", "raw_meaning": "1. sel, kúshli jawın; 2. jawınnan payda bolǵan suw aǵımı; 3. góshtiń suwı, qanı; 4. awıs. quyashtıń kúshli nurı; quyash nurı aǵımı."}}, {"dictionary": {"name": "Fransuzcha-ruscha-oʻzbekcha lugʻat", "title": "ФРАНЦУЗЧА-РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ЛУҒАТ", "kind": "Tarjima", "imprint": "Қораева, М. Ҳ. (1991). ФРАНЦУЗЧА-РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ЛУҒАТ. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/frantsuzcha-ruscha-ozbekcha-lugat/", "page": "213"}, "pos": "m", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "sel m", "raw_meaning": "соль; туз;"}}]}