{"headword": "СЧЕТЧИК ГЕЙГЕРА-МЮЛЛЕРА", "key": "schetchik geygera myullera", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь нефтегазовой промышленности", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Терминологический", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "470"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "inert gaz va yuqori molekulyar birikmalari bugʻi aralashmasi toʻldirilgan shisha ballon va uning ichiga joylashtirilgan ikki elektroddan iborat schetchik (hisoblagich). Ballonning oʻrtasidan oʻtgan yupqa (diametri 0.1—0.5 mm) metall (volfram, temir va h.k.) sim, tok manbasining musbat qutbiga ulanadi va anod elektrodi deb ataladi. Ikkinchi elektrod — katod tok manbaining manfiy qutbiga ulanadi va u ballonning ichki metalli sirtini tashkil etadi. Gamma-nurlar schetchik katodidan elektron yulib oladi. Bu elektron anodga tomon harakatlanib, inert gazining molekulalarini ionlashtiradi. Manfiy ionlar anodga tomon harakatlanib, ionlashtirishni tezlashtiradi. Natijada anod elektrodi boʻylab elektron oqimi hosil boʻladi. Hisoblagichda elektrodlar orasida zaryadsiz (razryad)lanish kuzatiladi. Razryadlanish tufayli schetchikning tok b-n taʼminlovchi zanjirida tok impulsi paydo boʻladi. G.-M.s.dan geofizik asboblarda gamma-nurlanish jadalligini oʻlchashda foydalaniladi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "СЧЕТЧИК ГЕЙГЕРА-МЮЛЛЕРА", "raw_meaning": "Гейгер-Мюллер счетчиги — инерт газ ва юқори молекуляр бирикмалари буғи аралашмаси тўлдирилган шиша баллон ва унинг ичига жойлаштирилган икки электроддан иборат счетчик (ҳисоблагич). Баллоннинг ўртасидан ўтган юпқа (диаметри 0.1—0.5 мм) металл (вольфрам, темир ва ҳ.к.) сим, ток манбасининг мусбат қутбига уланади ва анод электроди деб аталади. Иккинчи электрод — катод ток манбаининг манфий қутбига уланади ва у баллоннинг ички металли сиртини ташкил этади. Гамма-нурлар счетчик катодидан электрон юлиб олади. Бу электрон анодга томон ҳаракатланиб, инерт газининг молекулаларини ионлаштиради. Манфий ионлар анодга томон ҳаракатланиб, ионлаштиришни тезлаштиради. Натижада анод электроди бўйлаб электрон оқими ҳосил бўлади. Ҳисоблагичда электродлар орасида зарядсиз (разряд)ланиш кузатилади. Разрядланиш туфайли счетчикнинг ток б-н таъминловчи занжирида ток импульси пайдо бўлади. Г.-М.с.дан геофизик асбобларда гамма-нурланиш жадаллигини ўлчашда фойдаланилади."}}, {"dictionary": {"name": "Толковый метрологический словарь", "title": "Русча-ўзбекча изоҳли МЕТРОЛОГИК ЛУҒАТ / Русско-узбекский толковый МЕТРОЛОГИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ", "kind": "Терминологический", "imprint": "Абдувалиев, Абдуқаҳҳор Абдулхаевич; Валиев, Умаржон Назирович; Жебровский, Станислав Константинович (2010). Русча-ўзбекча изоҳли МЕТРОЛОГИК ЛУҒАТ / Русско-узбекский толковый МЕТРОЛОГИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ. Tashkent: Tafakkur» нашриёти; «Ўзстандарт» агентлиги нашриёти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-ozbekcha-izohli-metrologik-lugat-russko-uzbekskiy-tolkov-y-metrologicheskiy-slovar/", "page": "519"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Zarraning detektordan oʻtishida yuzaga keladigan elektr tok impulsining qiymati zarra energiyasiga bogʻliq boʻlmagan ionlovchi zarra yoki fotonlarning ionli hisoblagichi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "счетчик Гейгера - Мюллера", "raw_meaning": "Гейгер-Мюллер ҳисоблагичи Зарранинг детектордан ўтишида юзага келадиган электр ток импульсининг қиймати зарра энергиясига боғлиқ бўлмаган ионловчи зарра ёки фотонларнинг ионли ҳисоблагичи.\tGeyger-Myuller hisoblagichi Zarraning detektordan o‘tishida yuzaga keladigan elektr tok impulsining qiymati zarra energiyasiga bog‘liq bo‘lmagan ionlovchi zarra yoki fotonlarning ionli hisoblagichi."}}]}