{"headword": "Риторическое обращение, риторическое восклицание", "key": "ritoricheskoe obrashchenie ritoricheskoe vosklitsanie", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь литературоведческих терминов", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Терминологический", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "255"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Nido, xitob shaklidagi stilistik usullardan biri boʻlib, avtorning poetik nutqidagi oʻzi xohlagan intonatsiyasini — tantanavorlik, koʻtarinkilik, gʻazabkorlik, kesatish kabilarni ifodalashda tasviriylikni oshiradigan omildir. Ritorik undovlar soʻroq yoki intonatsiya xarakteriga ega boʻlib, kishining soʻroq, quvonch, nafrat, qoʻrqinch, hayratlanish, iltimos, buyruq, talab xarakteridagi hissiyotini ifodalash uchun xizmat qiladi. Shuning uchun ham ritorik murojaat poeziyada koʻp ishlatiladi. Masalan, Hamid Olimjonning «Baxtlar vodiysi» sheʼridan keltirilgan quyidagi ritorik murojaatda shoirning oʻz davri yutuqlaridan mamnunlik, xursandchilik hissiyoti koʻtarinki pafos, joʻshqin vatanparvarlik tuygʻulari ifodalangan: Ey, baxtli vodiyning bolsheviklari, Ey, oʻlkani elektrik daryolariga Yosh boladek choʻmiltmoqchi boʻlgan fidokor! Ey, bolaga toza koʻylaklar Kiygizuvchi oʻrtoq paxtakor! Koʻm-koʻk vodiylarni koʻz qorasiday asra! Barglariga gard ham yuqtirmay. A. Oripovning quyidagi misralarida esa ritorik undov bevafo, sadoqatsiz ayollarga nisbatan shoirdagi gʻazabkorlik, nafrat tuygʻularini jozibali ifodalashda ishlatilgan: Siz-chi, ey, sadoqat satridan nolib, Nadomat komida qolganlar ayting. Oʻzini ming bitta bozordan olib, Ming bitta bozorga solganlar ayting.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Риторическое обращение, риторическое восклицание", "raw_meaning": "— риторик мурожаат, риторик ундов. Нидо, хитоб шаклидаги стилистик усуллардан бири бўлиб, авторнинг поэтик нутқидаги ўзи хоҳлаган интонациясини — тантанаворлик, кўтаринкилик, ғазабкорлик, кесатиш кабиларни ифодалашда тасвирийликни оширадиган омилдир. Риторик ундовлар сўроқ ёки интонация характерига эга бўлиб, кишининг сўроқ, қувонч, нафрат, қўрқинч, ҳайратланиш, илтимос, буйруқ, талаб характеридаги ҳиссиётини ифодалаш учун хизмат қилади. Шунинг учун ҳам риторик мурожаат поэзияда кўп ишлатилади. Масалан, Ҳамид Олимжоннинг «Бахтлар водийси» шеъридан келтирилган қуйидаги риторик мурожаатда шоирнинг ўз даври ютуқларидан мамнунлик, хурсандчилик ҳиссиёти кўтаринки пафос, жўшқин ватанпарварлик туйғулари ифодаланган: Эй, бахтли водийнинг большевиклари, Эй, ўлкани электрик дарёларига Ёш боладек чўмилтмоқчи бўлган фидокор! Эй, болага тоза кўйлаклар Кийгизувчи ўртоқ пахтакор! Кўм-кўк водийларни кўз қорасидай асра! Баргларига гард ҳам юқтирмай. А. Ориповнинг қуйидаги мисраларида эса риторик ундов бевафо, садоқатсиз аёлларга нисбатан шоирдаги ғазабкорлик, нафрат туйғуларини жозибали ифодалашда ишлатилган: Сиз-чи, эй, садоқат сатридан нолиб, Надомат комида қолганлар айтинг. Ўзини минг битта бозордан олиб, Минг битта бозорга солганлар айтинг."}}]}