{"headword": "РИФТОВЫЕ ДОЛИНЫ", "key": "riftovie dolini", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь нефтегазовой промышленности", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Терминологический", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "435"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "quruqlik yoki okean tubi relefining tektonik shaklini ifodalaydigan morfotektonik termin. Rift megosiljimasi (S.V.Karey, 1956) yoki yirik, uzoqqa choʻzilgan yoriq (L.U.Sitter, 1964) terminlari sinonimidir. R.v.ning ikki strukturali turi ajratiladi: 1) kontinental vodiy — relefning birlamchi tektonik elementi boʻlib, ekzogen jarayonlar taʼsirida oʻzgargan boʻlishi mumkin. U choʻziq vodiy koʻrinishida ifodalanib, bir-biriga qarab yotgan, moʻtadil subparallel tashlama-uzilmalar oraligʻidagi bloklarning pasayishidan hosil boʻladi; 2) okean turi — okean tubining birlamchi tektonik elementi boʻlib, uzoqqa choʻzilgan depressiya koʻrinishida ifodalanadi. U okean oʻrtaliq togʻ tizmalarining yon tomonlarini uning choʻqqisiga nisbatan siljishidan hosil boʻladi. Siljish tezligi R.v. tubidan oqib chiqayotgan magmaning yuqoriga koʻtarilishi bilan aniqlanadi. Ayrim mualliflar (Ye.G.Mirlin, 1985 va b.) R.v.ning uchinchi turi — qitʼalararo R.v.ni ajratadilar. Bu tur rift hosil boʻlishi tadrijida oraliq oʻrinni egallaydi. Kontinental R.v.ning rivojlanish bosqichlarida qitʼa poʻst toʻliq ikkiga boʻlinadi, oraliqda okean bilan bogʻlangan dengiz havzasi barpo boʻladi. Ushbu havza tubi markaziy koʻtarilmaning oʻq zonasida uzluksiz hosil boʻlayotgan okean turidagi poʻstdan iborat. Lekin, bu joyda okean togʻ havzasi va okean oʻrtaliq tizmalari toʻliq namoyonlanmaganligi", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "РИФТОВЫЕ ДОЛИНЫ — Рифт водийлари", "raw_meaning": "қуруқлик ёки океан туби рельефининг тектоник шаклини ифодалайдиган морфотектоник термин. Рифт мегосилжимаси (С.В.Карей, 1956) ёки йирик, узоққа чўзилган ёриқ (Л.У.Ситтер, 1964) терминлари синонимидир. Р.в.нинг икки структурали тури ажратилади: 1) континентал водий — рельефнинг бирламчи тектоник элементи бўлиб, экзоген жараёнлар таъсирида ўзгарган бўлиши мумкин. У чўзиқ водий кўринишида ифодаланиб, бир-бирига қараб ётган, мўътадил субпараллель ташлама-узилмалар оралиғидаги блокларнинг пасайишидан ҳосил бўлади; 2) океан тури — океан тубининг бирламчи тектоник элементи бўлиб, узоққа чўзилган депрессия кўринишида ифодаланади. У океан ўрталиқ тоғ тизмаларининг ён томонларини унинг чўққисига нисбатан силжишидан ҳосил бўлади. Силжиш тезлиги Р.в. тубидан оқиб чиқаётган магманинг юқорига кўтарилиши билан аниқланади. Айрим муаллифлар (Е.Г.Мирлин, 1985 ва б.) Р.в.нинг учинчи тури — қитъалараро Р.в.ни ажратадилар. Бу тур рифт ҳосил бўлиши тадрижида оралиқ ўринни эгаллайди. Континентал Р.в.нинг ривожланиш босқичларида қитъа пўст тўлиқ иккига бўлинади, оралиқда океан билан боғланган денгиз ҳавзаси барпо бўлади. Ушбу ҳавза туби марказий кўтарилманинг ўқ зонасида узлуксиз ҳосил бўлаётган океан туридаги пўстдан иборат. Лекин, бу жойда океан тоғ ҳавзаси ва океан ўрталиқ тизмалари тўлиқ намоёнланмаганлиги"}}]}