{"headword": "РАСТВОРЫ БУРОВЫЕ КАРБОНАТНЫЕ", "key": "rastvori burovie karbonatnie", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь нефтегазовой промышленности", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Терминологический", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "417"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "choʻkindi karbonatli jinslar (ohaktosh, dolomit, mergel) ni suv bilan burgʻilashda hosil boʻladigan eritma. Karbonatli jinslar suvda deyarli erimaydi, shu sababli ularning asosiy qismi sistemada qattiq dispers faza hosil qiladi. Tinch holatda karbonat zarralar tez choʻkib zich massani yuzaga keltiradi, suv 12—17 minutda undan sizib chiqadi. Beqaror karbonatli suspenziyani barqaror sistemaga (boshqariladigan xususiyatli dispers sistemaga) oʻtishini yoʻqotish uchun eritmaga sirt-faol moddalar: himoyalovchi kolloidlar va faol qoʻshimchalar — elektrolitlar qoʻshiladi. Eritmani barqaror turgʻinligini saqlash maqsadida bunday qoʻshimchalardan quyidagi miqdorda qoʻshiladi: 1. Chuchuk suvli va kuchsiz minerallashgan suvli karbonat suspenziyalar (xlorli natriy 5% gacha) — ohaktosh, dolomit, mergel; a) koʻmir-ishqorli reagent (13:1) — 15—25%; b) shu miqdordagi koʻmir ishqorli reagent va 0,5—1% suyuq shisha. Suyuq shisha eritmani strukturaviy-mexanik koʻrsatkichlarini yaxshilash zarur boʻlganda qoʻshiladi; v) slanes smolasini sulfat natriyli tuzlari (SNT) — 1,5—2,5% (chuchuk suvli suspenziyalarda); g) SNT — 1,5—2,5% va 0,5—1,0% kraxmal (kuchsiz) minerallashgan suspenziyalarda); d) KMS — 1,5—2,0%. 2. Minerallashgan suvli suspenziyalar (10—20% xlorli natriy): a) SSB — 1,5—2,0%, kraxmal 1,0—1,5%; b) KMS — 1,0—2,0% va SSB — 1,0—2,0%, kraxmal — 1,0—1,5% va KMS — 1,5—2,0%. Karbonatli suspenziyalarga ushbu reagentlar bilan ishlov berilganda burgʻilash jarayonida quduqda zichligi 1,2—1,3 g/sm³, qovushqoqligi 16—20, 20—23 s va suv beruvchanligi 30 minutda 8—3 sm³ boʻlgan karbonatli eritma hosil boʻladi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "РАСТВОРЫ БУРОВЫЕ КАРБОНАТНЫЕ — Карбонатли бурғилаш эритмалари", "raw_meaning": "чўкинди карбонатли жинслар (оҳактош, доломит, мергель) ни сув билан бурғилашда ҳосил бўладиган эритма. Карбонатли жинслар сувда деярли эримайди, шу сабабли уларнинг асосий қисми системада қаттиқ дисперс фаза ҳосил қилади. Тинч ҳолатда карбонат зарралар тез чўкиб зич массани юзага келтиради, сув 12—17 минутда ундан сизиб чиқади. Беқарор карбонатли суспензияни барқарор системага (бошқариладиган хусусиятли дисперс системага) ўтишини йўқотиш учун эритмага сирт-фаол моддалар: ҳимояловчи коллоидлар ва фаол қўшимчалар — электролитлар қўшилади. Эритмани барқарор турғинлигини сақлаш мақсадида бундай қўшимчалардан қуйидаги миқдорда қўшилади: 1. Чучук сувли ва кучсиз минераллашган сувли карбонат суспензиялар (хлорли натрий 5% гача) — оҳактош, доломит, мергель; а) кўмир-ишқорли реагент (13:1) — 15—25%; б) шу миқдордаги кўмир ишқорли реагент ва 0,5—1% суюқ шиша. Суюқ шиша эритмани структуравий-механик кўрсаткичларини яхшилаш зарур бўлганда қўшилади; в) сланец смоласини сульфат натрийли тузлари (СНТ) — 1,5—2,5% (чучук сувли суспензияларда); г) СНТ — 1,5—2,5% ва 0,5—1,0% крахмал (кучсиз) минераллашган суспензияларда); д) КМЦ — 1,5—2,0%. 2. Минераллашган сувли суспензиялар (10—20% хлорли натрий): а) ССБ — 1,5—2,0%, крахмал 1,0—1,5%; б) КМЦ — 1,0—2,0% ва ССБ — 1,0—2,0%, крахмал — 1,0—1,5% ва КМЦ — 1,5—2,0%. Карбонатли суспензияларга ушбу реагентлар билан ишлов берилганда бурғилаш жараёнида қудуқда зичлиги 1,2—1,3 г/см³, қовушқоқлиги 16—20, 20—23 с ва сув берувчанлиги 30 минутда 8—3 см³ бўлган карбонатли эритма ҳосил бўлади."}}]}