{"headword": "prototip", "key": "prototip", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Badiiy obraz yaratishda yozuvchiga manba, namuna boʻlgan real shaxs.", "examples": [{"text": "Shunisi diqqatga sazovorki, tomoshabinlar asarni yaxshi tushunishlari uchun har bir kartina oldida jonli prototiplar turardi.", "source": "S. Ahmad, Yulduz"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/prototip"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "525"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "İlk örnek, ilk tip.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "PROTOTİP", "raw_meaning": "ПРОТОТИП İlk örnek, ilk tip."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "591"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "prototip", "raw_meaning": "n adab. prototype"}}, {"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "239"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "гр. prototypon — образ асосидаги шахс сўзидан", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Biror badiiy asardagi obraz uchun asos boʻlgan shaxs yoki adabiy personaj. Prototipning hayotiyligini aniqlash masalasi badiiy adabiyotning, ayniqsa, realistik adabiyotning hayot bilan bogʻliqligini koʻrsatuvchi muhim xususiyatdir. Sovet adabiyoti tarixi juda ham koʻp prototipli obrazlarga ega boʻlib, ular mamlakatimizda sovet hokimiyatini barpo etish va mustahkamlash sharoitida yoki Ulugʻ Vatan urushi davri voqealarining tipik vakillari asosida yuzaga kelgan. Masalan, M. Gorkiyning «Ona» romanidagi P. Vlasov obrazining asosida yotuvchi P. Zolomov shaxsi, D. Furmanovning «Chapayev» povestidagi badiiy obraz va tarixiy Chapayev, M. Aligerning «Zoya» poemasidagi obraz va tarixiy Zoya, A. Fadeevning «Yosh gvardiya» asari qahramonlari, H. Olimjonning «Zaynab va Omon» poemasi qahramonining tarixiy Zaynab Omonova bilan bogʻliqligi bundan dalolat beradi. A. Qahhorning juda koʻp asarlari ham oʻzlarining prototiplariga ega. Prototip asosida obraz yaratishda yozuvchi konkret tarixiy shaxsdan shundayicha nusxa koʻchirmay, balki oʻz mahorati doirasida uning eng muhim, eng yetakchi tomonlarini oladi, xolos. Ayrim hollarda yozuvchi bir prototipdagi hayotiy materialni boshqa shunga oʻxshash hayotiy materiallar hisobiga boyitadi. Shuning uchun ham realis-", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [{"kind": "sinonim", "target": "прообраз"}], "extra": {"raw_word": "Прототип", "raw_meaning": "(гр. prototypon — образ асосидаги шахс сўзидан) или прообраз — прототип ёки прообраз. Бирор бадиий асардаги образ учун асос бўлган шахс ёки адабий персонаж. Прототипнинг ҳаётийлигини аниқлаш масаласи бадиий адабиётнинг, айниқса, реалистик адабиётнинг ҳаёт билан боғлиқлигини кўрсатувчи муҳим хусусиятдир. Совет адабиёти тарихи жуда ҳам кўп прототипли образларга эга бўлиб, улар мамлакатимизда совет ҳокимиятини барпо этиш ва мустаҳкамлаш шароитида ёки Улуғ Ватан уруши даври воқеаларининг типик вакиллари асосида юзага келган. Масалан, М. Горькийнинг «Она» романидаги П. Власов образининг асосида ётувчи П. Золомов шахси, Д. Фурмановнинг «Чапаев» повестидаги бадиий образ ва тарихий Чапаев, М. Алигернинг «Зоя» поэмасидаги образ ва тарихий Зоя, А. Фадеевнинг «Ёш гвардия» асари қаҳрамонлари, Ҳ. Олимжоннинг «Зайнаб ва Омон» поэмаси қаҳрамонининг тарихий Зайнаб Омонова билан боғлиқлиги бундан далолат беради. А. Қаҳҳорнинг жуда кўп асарлари ҳам ўзларининг прототипларига эга. Прототип асосида образ яратишда ёзувчи конкрет тарихий шахсдан шундайича нусха кўчирмай, балки ўз маҳорати доирасида унинг энг муҳим, энг етакчи томонларини олади, холос. Айрим ҳолларда ёзувчи бир прототипдаги ҳаётий материални бошқа шунга ўхшаш ҳаётий материаллар ҳисобига бойитади. Шунинг учун ҳам реалис-"}}, {"dictionary": {"name": "Matematikadan ruscha-oʻzbekcha lugʻat", "title": "МАТЕМАТИКАДАН РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ЛУҒАТ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Сабиров, Мардан Аюбович (1973). МАТЕМАТИКАДАН РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ЛУҒАТ. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/matematikadan-ruscha-ozbekcha-lugat/", "page": "209"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "prototip", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "прототип", "raw_meaning": "прототип"}}]}