{"headword": "Плеоназм", "key": "pleonazm", "entries": [{"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "228"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "(гр. pleonastos — ортиқчалик сўзидан)", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Nutqda bir xil soʻz yoki iboralarning takror qoʻllanishi, takror usuli boʻlib, u oʻz oʻrniga qarab turlicha funksiyalar bajaradi. Bir maʼnoni ifodalovchi soʻz yoki birikma yoxud iboralarni takror qoʻllash baʼzan badiiy asarda ortiqcha qusur sifatida rol oʻynasa, baʼzan ijodkorning maqsadi bilan bogʻliq holda u yoki bu personaj nutqini tipiklashtirish, individuallashtirish maqsadida atayin badiiy vosita sifatida qoʻllaniladi. Sheʼriy asarda esa, biror fikrni taʼkidlash, shoir oʻz tuygʻularini koʻtarinki, taʼsirchan ifodalash maqsadida ham pleonazmlarga murojaat etadi. Sheʼriy pleonazm poetik pleonazm deb yuritiladi. H. Olimjonning «Rossiya» sheʼridagi Rossiya soʻzi shoirning Ona-Vatanga murojaati sifatida pleonazm vositasida ifodalangan: Rossiya, Rossiya, azamat oʻlka! Ey osmon singari bepoyon Vatan. Toʻldirgan chogʻda ham jahonni nurga Quyosh qucha olmas seni dafʼatan. Biroq sheʼriy asardagi har qanday takrorni ham ijobiy funksiya oʻtovchi poetik pleonazm hisoblab boʻlmaydi. Ayrim hollarda (bu koʻpincha yosh havaskor shoirlar ijodida koʻzga tashlanadi) shoir soʻzning sinonimik xususiyatlarini hisobga olmay, soʻzlarni takror qoʻllaydi. Bunday takrorlar badiiy asar qimmati va uning taʼsir kuchiga salbiy taʼsir koʻrsatuvchi pleonazmlar hisoblanadi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Плеоназм", "raw_meaning": "(гр. pleonastos — ортиқчалик сўзидан) — плеоназм. Нутқда бир хил сўз ёки ибораларнинг такрор қўлланиши, такрор усули бўлиб, у ўз ўрнига қараб турлича функциялар бажаради. Бир маънони ифодаловчи сўз ёки бирикма ёхуд ибораларни такрор қўллаш баъзан бадиий асарда ортиқча қусур сифатида роль ўйнаса, баъзан ижодкорнинг мақсади билан боғлиқ ҳолда у ёки бу персонаж нутқини типиклаштириш, индивидуаллаштириш мақсадида атайин бадиий восита сифатида қўлланилади. Шеърий асарда эса, бирор фикрни таъкидлаш, шоир ўз туйғуларини кўтаринки, таъсирчан ифодалаш мақсадида ҳам плеоназмларга мурожаат этади. Шеърий плеоназм поэтик плеоназм деб юритилади. Ҳ. Олимжоннинг «Россия» шеъридаги Россия сўзи шоирнинг Она-Ватанга мурожаати сифатида плеоназм воситасида ифодаланган: Россия, Россия, азамат ўлка! Эй осмон сингари бепоён Ватан. Тўлдирган чоғда ҳам жаҳонни нурга Қуёш қуча олмас сени дафъатан. Бироқ шеърий асардаги ҳар қандай такрорни ҳам ижобий функция ўтовчи поэтик плеоназм ҳисоблаб бўлмайди. Айрим ҳолларда (бу кўпинча ёш ҳаваскор шоирлар ижодида кўзга ташланади) шоир сўзнинг синонимик хусусиятларини ҳисобга олмай, сўзларни такрор қўллайди. Бундай такрорлар бадиий асар қиммати ва унинг таъсир кучига салбий таъсир кўрсатувчи плеоназмлар ҳисобланади."}}, {"dictionary": {"name": "Lingvistik terminlar lugʻati", "title": "QARAQALPAQSHA – ÓZBEKSHE – QAZAQSHA – TÚRKMENSHE – RUSSHA LINGVISTIKALÍQ TERMINLER SÓZLIGI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Allambergenova, Nigora Gúlmurzaevna (2022). QARAQALPAQSHA – ÓZBEKSHE – QAZAQSHA – TÚRKMENSHE – RUSSHA LINGVISTIKALÍQ TERMINLER SÓZLIGI. Nukus: NUR TURAN PRINT.", "url": "https://til.uz/lugatlar/qaraqalpaqsha-zbekshe-qazaqsha-t-rkmenshe-russha-lingvistikal-q-terminler-s-zligi/", "page": "52"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Pleonazm", "raw_meaning": "Pleonazm Pleonazm Artykmaçlyk Плеоназм"}}, {"dictionary": {"name": "Sinxron tarjima terminlarining izohli lugʻati", "title": "РУСЧА СИНХРОН ТАРЖИМА ТЕРМИНЛАРИНИНГ ЎЗБЕКЧА ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Ҳамидов, Хайрулла Худоёрович; Ҳасанова, Шаҳзода Абдужаббор қизи (2020). РУСЧА СИНХРОН ТАРЖИМА ТЕРМИНЛАРИНИНГ ЎЗБЕКЧА ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ. Tashkent: Nodirabegim\" нашриёти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-sinxron-tarjima-terminlarining-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "106"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Koʻp soʻzlilik, bir maʼnoli va ortiqcha soʻzlarni oʻz ichiga olgan ifoda.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Плеоназм.", "raw_meaning": "– Плеоназм. Кўп сўзлилик, бир маъноли ва ортиқча сўзларни ўз ичига олган ифода."}}]}