Парадокс

paradoks. Umum tomonidan qabul qilingan fikrdan keskin farq qiladigan yoki toʻgʻri fikrga qarama-qarshi boʻlgan oʻziga xos, kutilmagan bir fikr. Mantiq ilmida toʻgʻri yoki notoʻgʻri deb boʻlmaydigan fikrlar paradoks deyiladi. Badiiy adabiyotda paradoksning vazifasi boshqachadir. Paradoks adabiyotda ayrim hollarda aforistik xususiyatga ega boʻlsa, ayrim hollarda soʻz oʻyini yoxud fosh etish, kuldirish maqsadida qoʻllanilgan gʻayri tabiiy tushunchalar vazifasini oʻtaydi. O. Uayld, A. Frans, B. Shou, I. S. Turgenev, A. Qahhor kabi yozuvchilar ijodida paradokslarning ajoyib namunalari uchraydi. Badiiy asar tilidagi paradokslar obrazli ifodaning yuksakligini taʼminlaydi. Ayrim hollarda esa paradoks badiiy til doirasidan tashqari asarning butun kompozitsiyasi asosida ham yotishi mumkin. Biroq har ikki holda ham paradoks badiiylik elementi sanalaveradi. Koʻpgina xalq maqollari ham paradokslarga asoslangan. Umuman, paradokslar asarga oʻziga xos joziba, zakiylik baxsh etadi. Fanda esa paradoks mavjud qoliplarni, dogmatik fikrlarni inkor etuvchi original fikrlar aytishga xizmat qiladi.

paradoks