{"headword": "Палиндром", "key": "palindrom", "entries": [{"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "213"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "(гр. palindromos — қайтувчи; parin — орқа ва dromos — чопиш сўзларидан)", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Chapdan oʻngga va oʻngdan chapga oʻqilganda ayni bir xil maʼnoni anglatuvchi sheʼr satri yoki soʻz. Palindrom uch xil boʻladi: a) palindrom soʻz; b) palindrom gap; v) palindrom biriqma. Palindrom soʻzlarga tut, aka, amma, qoq, ikki kabilar mansub boʻlib, ularning yuzaga kelishi til qonuniyatlari bilan bogʻliqdir, yaʼni tabiiydir. Ammo palindrom gaplar biror shaxsning maqsadi bilan bogʻliq boʻlib, ular turli stilistik funksiya bajaradi. Palindrom gaplarning stilistik imkoniyatlarini yaxshi bilgan shoirlar ulardan oʻz sheʼriyatida unumli foydalanadi. Masalan, Habibiyning «Jahonim oʻzing» gʻazali palindrom gap asosiga qurilgan: Jon-u jahonim oʻzing, nom-u nishonim oʻzing, Nom-u nishonim oʻzing, jon-u jahonim oʻzing... Palindrom gaplar koʻpincha turlicha stilistik figuralarni qoʻllash maqsadida tuziladi. Shuning uchun ham bunday gaplar sheʼriyatda soʻz oʻyinlarini yuzaga keltiruvchi asosiy vosita hisoblanadi. Palindrom birikmalar oʻz xususiyatlari jihatidan palindrom gaplardan farqlanmaydi.", "examples": [{"text": "Koʻzing ne balo qaro boʻlibtur, Kim jonga qaro balo boʻlibtur.", "source": "Навоий"}]}], "translations": [], "cross_references": [{"kind": "sinonim", "target": "превертень"}], "extra": {"raw_word": "Палиндром или превертень", "raw_meaning": "(гр. palindromos — қайтувчи; parin — орқа ва dromos — чопиш сўзларидан) — палиндром. Чапдан ўнгга ва ўнгдан чапга ўқилганда айни бир хил маънони англатувчи шеър сатри ёки сўз. Палиндром уч хил бўлади: а) палиндром сўз; б) палиндром гап; в) палиндром бириқма. Палиндром сўзларга тут, ака, амма, қоқ, икки кабилар мансуб бўлиб, уларнинг юзага келиши тил қонуниятлари билан боғлиқдир, яъни табиийдир. Аммо палиндром гаплар бирор шахснинг мақсади билан боғлиқ бўлиб, улар турли стилистик функция бажаради. Палиндром гапларнинг стилистик имкониятларини яхши билган шоирлар улардан ўз шеъриятида унумли фойдаланади. Масалан, Ҳабибийнинг «Жаҳоним ўзинг» ғазали палиндром гап асосига қурилган: Жону жаҳоним ўзинг, ному нишоним ўзинг, Ному нишоним ўзинг, жону жаҳоним ўзинг... Палиндром гаплар кўпинча турлича стилистик фигураларни қўллаш мақсадида тузилади. Шунинг учун ҳам бундай гаплар шеъриятда сўз ўйинларини юзага келтирувчи асосий восита ҳисобланади. Палиндром бирикмалар ўз хусусиятлари жиҳатидан палиндром гаплардан фарқланмайди. Масалан: Кўзинг не бало қаро бўлибтур, Ким жонга қаро бало бўлибтур. (Навоий)"}}]}