{"headword": "ОКЕАНИЧЕСКИЕ ХРЕБТЫ", "key": "okeanicheskie xrebti", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь нефтегазовой промышленности", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Терминологический", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "327"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "okean tubida birnecha yuz km masofaga choʻzilib yuqoriga koʻtarilgan togʻ tizmalari. Odatda ularning yonbagʻri tik, relefi notekis boʻladi. J.D.Uayzman, K.D.Ovi (1953) O.t.t.dan farqli oʻlaroq, yassi va silliq yonbagʻirli, uzoqqa choʻzilgan keng koʻtarilmalar — okean koʻtarilmalari atomasini fanga kiritdilar. Lekin, bu ikki atomani ajratish, ular oraligʻidagi farqni belgilash koʻp chalkashliklarga olib keldi. Chunonchi, geotektonik jihatdan oʻxshash strukturalar ayrim hollarda koʻtarilmalar, boshqa hollarda tizmalar deb taʼriflandi. Mas., Oʻrtaliq-Atlantika togʻ tizmasi va Sharqiy-Tinch okean koʻtarilmasi. Lekin, okean ichidagi koʻtarilmalarning barchasini togʻ tizmalari deb atash maqsadga muvofiqdir. O.t.t. relefda toʻgʻri chiziqli yoki egri chiziqli zonalar sifatida ifodalanadi, ular boʻylab okean poʻsti vujudga keladi va oʻzgarib boradi. Keyingi vaqtlarda (Chaze, 1975) olingan maʼlumotlar, okean havzalaridagi yirik togʻ tizmalari qitʼalardagiga qaraganda keng tarqalganligini va oʻlchami kattaligini koʻrsatdi. Tizmalarning turli-tumanligi, oʻziga xosligi va koʻpligi ularni bir xil tavsiflash imkonini bermaydi. Umuman, O.t.t.ning toʻrt turi ajratiladi: spreding (okean oʻrtaliq togʻ) tizmalari, yoriqlar zonasi togʻ tizmalari, bazaltli vulkan togʻ tizmalari, yoysimon joylashgan orollar togʻ tizmalari. Barcha okean togʻ tizmalarining paydo boʻlishi va tektonik tadrijiy rivojlanishini faqat plitalar tektonikasi nuqtayi nazardan tushuntirish mumkin. Spreding togʻ tizmalari plitalar surilishidan yuzaga keladigan poʻstlarning akkretsiya zonalariga toʻgʻri keladi. Yoriqlar zonalaridagi togʻ tizmalari spreding tizmalari segmentlarini siljituvchi va shaklini oʻzgartiruvchi yoriqlarning davomidir. Yoysimon joylashgan orollardagi togʻ tizmalari subduksiya mintaqasining ort qismidan siljiyotgan plitalarda rivojlanadi. Koʻpgina vulkan tizmalari plitada mantiyaning qizigan nuqtala-", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ОКЕАНИЧЕСКИЕ ХРЕБТЫ — Океан тоғ тизмалари", "raw_meaning": "океан тубида бирнеча юз км масофага чўзилиб юқорига кўтарилган тоғ тизмалари. Одатда уларнинг ёнбағри тик, рельефи нотекис бўлади. Ж.Д.Уайзман, К.Д.Ови (1953) О.т.т.дан фарқли ўлароқ, ясси ва силлиқ ёнбағирли, узоққа чўзилган кенг кўтарилмалар — океан кўтарилмалари атомасини фанга киритдилар. Лекин, бу икки атомани ажратиш, улар оралиғидаги фарқни белгилаш кўп чалкашликларга олиб келди. Чунончи, геотектоник жиҳатдан ўхшаш структуралар айрим ҳолларда кўтарилмалар, бошқа ҳолларда тизмалар деб таърифланди. Мас., Ўрталиқ-Атлантика тоғ тизмаси ва Шарқий-Тинч океан кўтарилмаси. Лекин, океан ичидаги кўтарилмаларнинг барчасини тоғ тизмалари деб аташ мақсадга мувофиқдир. О.т.т. рельефда тўғри чизиқли ёки эгри чизиқли зоналар сифатида ифодаланади, улар бўйлаб океан пўсти вужудга келади ва ўзгариб боради. Кейинги вақтларда (Чазе, 1975) олинган маълумотлар, океан ҳавзаларидаги йирик тоғ тизмалари қитъалардагига қараганда кенг тарқалганлигини ва ўлчами катталигини кўрсатди. Тизмаларнинг турли-туманлиги, ўзига хослиги ва кўплиги уларни бир хил тавсифлаш имконини бермайди. Умуман, О.т.т.нинг тўрт тури ажратилади: спрединг (океан ўрталиқ тоғ) тизмалари, ёриқлар зонаси тоғ тизмалари, базальтли вулкан тоғ тизмалари, ёйсимон жойлашган ороллар тоғ тизмалари. Барча океан тоғ тизмаларининг пайдо бўлиши ва тектоник тадрижий ривожланишини фақат плиталар тектоникаси нуқтаи назардан тушунтириш мумкин. Спрединг тоғ тизмалари плиталар сурилишидан юзага келадиган пўстларнинг аккреция зоналарига тўғри келади. Ёриқлар зоналаридаги тоғ тизмалари спрединг тизмалари сегментларини силжитувчи ва шаклини ўзгартирувчи ёриқларнинг давомидир. Ёйсимон жойлашган ороллардаги тоғ тизмалари субдукция минтақасининг орт қисмидан силжиётган плиталарда ривожланади. Кўпгина вулкан тизмалари плитада мантиянинг қизиган нуқтала-"}}]}