{"headword": "Okean oʻrtaliq togʻ tizmalari", "key": "okean ortaliq tog tizmalari", "entries": [{"dictionary": {"name": "Neft va gaz sanoati izohli lugʻati", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Terminologik", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "328"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Spreding tizmalari, odatda, okean oʻrtaliq togʻ tizmalari, deb ataladi. Lekin, ularni okean havzalarining oʻrtasida, mas., Oʻrtaliq-Atlantika togʻ tizmasi kabi joylashishi shart emas. Okean oʻrtaliq togʻ tizmalari, odatda, poʻst akkretsiyasi (oʻsish) zonasi sifatida qaraladi. Koʻpincha ular dengiz tubining qalinlashish zonasi sifatida tavsiflanadi. Okean oʻrtaliq togʻ tizmalari juda katta va uzoq masofaga (70000 km) choʻzilgan dengiz tubi relefi elementi boʻlishi bilan birga, koʻpgina hollarda tektonik faol hisoblanadi, seysmik harakatlar uzluksiz sodir boʻlib turadi. Ular Oʻrtaliq-Atlantika togʻ tizmasi, Arabiston-Hind togʻ tizmasi, Karlsberg togʻ tizmasi, Tinch okean-Antarktika togʻ tizmasi, Sharqiy-Tinch okeani koʻtarilmalari va ular bilan bogʻliq strukturalar: Chili koʻtarilmalari, Galapagos rift zonasi, Gord koʻtarilmasi va Xuan-de-fuk togʻ tizmalari kiradi. Bu tizmalar kengligi boshqa okean tizmalarinikiga qaraganda katta boʻlib 3000—4000 km ga yetadi, okean tubidan koʻtarilishi 1—3 km. Ayrim togʻ tizmalari yakka holda bir necha km ga koʻtarilishi mumkin. Ikkinchi tartibli tizmalarning morfologik xususiyatlari plitalarning ajralish tezligiga bogʻliq holda namoyonlanadi. Past tezlikdagi spredinglarning oʻq zonasida, Oʻrtaliq-Atlantika togʻ tizmasida, chuqur rift vodiysi mavjud boʻlib, yon tomonlarida uning tubiga nisbatan 500—2000 m gacha koʻtarilgan choʻziq togʻ tizmalari mavjud. Yuqori tezlikka ega boʻlgan spredingli tizmalarning oʻq zonasida yuqoriga (bir necha yuz metrga) koʻtarilgan bloklar va vulkan qalqonlari uchraydi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Океан ўрталиқ тоғ тизмалари.", "raw_meaning": "Спрединг тизмалари, одатда, океан ўрталиқ тоғ тизмалари, деб аталади. Лекин, уларни океан ҳавзаларининг ўртасида, мас., Ўрталиқ-Атлантика тоғ тизмаси каби жойлашиши шарт эмас. Океан ўрталиқ тоғ тизмалари, одатда, пўст аккрецияси (ўсиш) зонаси сифатида қаралади. Кўпинча улар денгиз тубининг қалинлашиш зонаси сифатида тавсифланади. Океан ўрталиқ тоғ тизмалари жуда катта ва узоқ масофага (70000 км) чўзилган денгиз туби рельефи элементи бўлиши билан бирга, кўпгина ҳолларда тектоник фаол ҳисобланади, сейсмик ҳаракатлар узлуксиз содир бўлиб туради. Улар Ўрталиқ-Атлантика тоғ тизмаси, Арабистон-Ҳинд тоғ тизмаси, Карлсберг тоғ тизмаси, Тинч океан-Антарктика тоғ тизмаси, Шарқий-Тинч океани кўтарилмалари ва улар билан боғлиқ структуралар: Чили кўтарилмалари, Галапагос рифт зонаси, Горд кўтарилмаси ва Хуан-де-фук тоғ тизмалари киради. Бу тизмалар кенглиги бошқа океан тизмалариникига қараганда катта бўлиб 3000—4000 км га етади, океан тубидан кўтарилиши 1—3 км. Айрим тоғ тизмалари якка ҳолда бир неча км га кўтарилиши мумкин. Иккинчи тартибли тизмаларнинг морфологик хусусиятлари плиталарнинг ажралиш тезлигига боғлиқ ҳолда намоёнланади. Паст тезликдаги спредингларнинг ўқ зонасида, Ўрталиқ-Атлантика тоғ тизмасида, чуқур рифт водийси мавжуд бўлиб, ён томонларида унинг тубига нисбатан 500—2000 м гача кўтарилган чўзиқ тоғ тизмалари мавжуд. Юқори тезликка эга бўлган спредингли тизмаларнинг ўқ зонасида юқорига (бир неча юз метрга) кўтарилган блоклар ва вулкан қалқонлари учрайди."}}]}