{"headword": "obraz", "key": "obraz", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Badiiy asarlarda yaratilgan tip, xarakter.", "examples": [{"text": "Oybek oʻzining Navoiy, Qutlugʻ qon romanlarida ne-ne usta firibgar, makkorlar obrazini yaratgan.", "source": "Shukrullo, Saylanma"}, {"text": "Sahnada Zebiniso obrazi Gulbahor talqinida yanada oʻzgacha jonlanganini koʻrdim.", "source": "Saodat"}]}, {"order": 2, "text": "Sanʼatning oʻziga xos bir kategoriyasi: sanʼatkorning voqelik haqidagi tasavvurining aniq his etiladigan bir tarzda gavdalanishi.", "examples": [{"text": "Badiiy obraz. Shoir obrazlar orqali tafakkur etadi.", "source": ""}, {"text": "Botir aka sher oʻqiganda, obrazga kirib ketardi.", "source": "Yoshlik"}]}, {"order": 3, "text": "Maʼlum narsa yoki holatning ifodasi.", "examples": [{"text": "Tazod talabiga koʻra, bir-biriga qarama-qarshi tushuncha yoki obraz bir-birini rad etishi lozim.", "source": "UTA"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/obraz"}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "191"}, "pos": "м", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}, {"order": 2, "text": "sifat yoki olmoshlar bilan birga, ravish maʼnosida qoʻllanadi", "examples": []}, {"order": 3, "text": "", "examples": [{"text": "женские образы в произведениях Пушкина", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "образ", "raw_meaning": "м 1. usul, yoʻsin, tarz, ravish; ~ действий harakat yoʻsini; ~ мыслей fikr yuritish tarzi, fikrlash ravishi; ~ жизни turmush tarzi; 2. sifat yoki olmoshlar bilan birga, ravish maʼnosida qoʻllanadi; главным ~ом asosan; koʻpincha; каким ~ом? qanday qilib?, qanday yoʻl bilan?; таким ~ом shunday qilib; решительным ~ом keskin suratda; внимательным ~ом diqqat-eʼtibor bilan; 3. obraz, siymo; женские ~ы в произведениях Пушкина Pushkin asarlarida ayollar obrazi."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha lugʻat", "title": "Ruscha-o'zbekcha lug'at", "kind": "Tarjima", "imprint": "Aliqulov, Teshavoy (2017). Ruscha-o'zbekcha lug'at. Tashkent: O'zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-ozbekcha-lugat/", "page": "151"}, "pos": "м", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}, {"order": 2, "text": "sifat yoki olmoshlar bilan birga, ravish maʼnosida qoʻllanadi", "examples": []}, {"order": 3, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "О́БРАЗ", "raw_meaning": "-а м 1. (мн. нет) чего usul, yoʻsin, tarz, ravish; о́браз де́йствий harakat yoʻsini; о́браз мы́слей fikr yuritish tarzi, fikrlash usuli; о́браз жи́зни turmush tarzi; 2. тв. п. — sifat yoki olmoshlar bilan birga, ravish maʼnosida qoʻllanadi; гла́вным о́бразом asosan; koʻpincha; каки́м о́бразом? qanday qilib?, qanday yoʻl bilan?; таки́м о́бразом shunday qilib; реши́тельным о́бразом keskin suratda; внима́тельным о́бразом diqqat-eʼtibor bilan; 3. obraz, siymo; же́нские о́бразы в произведе́ниях Пу́шкина Pushkin asarlarida ayollar obrazi."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "567"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "image", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "obraz", "raw_meaning": "n image"}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha mavzuli lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ ТЕМАТИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ", "kind": "Tarjima", "imprint": "Тихонов, А. Н.; Хатамов, Н. Т.; Емельянова, С. А.; Тихонова, М. Ю. (1975). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ ТЕМАТИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-tematicheskiy-slovar/", "page": "503"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "образ", "raw_meaning": "shakl, qiyofa, obraz, usul, yoʻl"}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha mavzuli lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ ТЕМАТИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ", "kind": "Tarjima", "imprint": "Тихонов, А. Н.; Хатамов, Н. Т.; Емельянова, С. А.; Тихонова, М. Ю. (1975). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ ТЕМАТИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-tematicheskiy-slovar/", "page": "69"}, "pos": "м.", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "qiyofa", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "о́браз, -а, м.", "raw_meaning": "қиёфа, тарз"}}, {"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "200"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Sanʼat va adabiyotda hayotni oʻziga xos badiiy shaklda aks ettirgan manzara va xarakterlar. Voqelikni sanʼat va adabiyotda obrazlar vositasida aks ettirish haqidagi qarashlar Aristotel zamonidan buyon mavjud boʻlsa ham, biroq asosan XIX asrning birinchi yarmiga kelib Gegel, V. G. Belinskiy kabi mutafakkirlarning asarlarida toʻliq shakllandi. Shuning uchun ham obraz tushunchasi oʻz xarakteri va mazmuniga koʻra juda murakkab va ayni paytda keng qamrovli tushunchadir. Obyektiv voqelikning u yoki bu tarzda inson ongidagi inʼikosi keng maʼnoda obrazning asosini tashkil etadi. Shuning uchun ham obraz termini qaysi oʻrinda, qaysi maʼnoda va ijtimoiy ong shakllarining qay birida qoʻllanishiga qarab, keskin farqlanuvchi maʼnolarga ega boʻladi. Inson ijtimoiy ongining shakllari oʻz tabiati, funksiyasi va xarakteriga koʻra ikki katta qismga: fan hamda sanʼat va adabiyotga ajraladi. Shunday ekan, fanda ham obraz mavjud. Chunki biror ilmiy fikrni isbotlash, tasdiqlash uchun olim u yoki bu narsani, uning obrazlarini keltiradi. Biroq fandagi obraz hech qanday emotsionalliksiz, quruq faktografik va ayni paytda voqelikni aniq kopiyalashdan iborat boʻladi. Chunki fan isbotlaydi, adabiyot va sanʼat esa koʻrsatadi. Sanʼat va adabiyotdagi obraz voqelikning konkret shaxs (ijodkor) tafakkuri, hissiy olami prizmasidan oʻtib, uning qaytadan boyitilgan holdagi tiklanishi, jonlanishidan iboratdir. Bu murakkab jarayonda sanʼatkorning estetik ideali, dunyoqarashi, ruhiy olami, gʻoyaviy pozitsiyasi va ijodiy tajribasi yetakchilik qiladi, voqelik shu asosda qaytadan jonlanadi, obrazli tasvirga ega boʻladi. Demak, sanʼat va adabiyotdagi aks ettirish aktiv inʼikosdan iboratdir. Chunki adabiyotda har bir obraz insonga «qanday boʻlishi kerak edi, qanday boʻlishi lozim» degan narsani uqtirishga xizmat qiladi. Sanʼat va adabiyotning voqelikning obrazlar vositasida aks ettirishining ijtimoiy funksiyasi ham, tarbiyaviy kuchi ham, yoʻnaltiruvchilik qudrati ham xuddi mana shunda. Adabiyot va sanʼat voqelikni obrazlar vositasida aks ettirar ekan, har bir asarda tasvirlangan narsa, predmet yoki ishtirok etuvchi shaxslar keng maʼnoda obraz deyiladi. Ammo, shunga qaramay, obraz termini adabiyot va sanʼatda birmuncha chegaralangan maʼnoda — faqat insonga nisbatan qoʻllaniladi. Obraz termini xuddi ana shu maʼnoda", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Образ", "raw_meaning": "— образ. Санъат ва адабиётда ҳаётни ўзига хос бадиий шаклда акс эттирган манзара ва характерлар. Воқеликни санъат ва адабиётда образлар воситасида акс эттириш ҳақидаги қарашлар Аристотель замонидан буён мавжуд бўлса ҳам, бироқ асосан XIX асрнинг биринчи ярмига келиб Гегель, В. Г. Белинский каби мутафаккирларнинг асарларида тўлиқ шаклланди. Шунинг учун ҳам образ тушунчаси ўз характери ва мазмунига кўра жуда мураккаб ва айни пайтда кенг қамровли тушунчадир. Объектив воқеликнинг у ёки бу тарзда инсон онгидаги инъикоси кенг маънода образнинг асосини ташкил этади. Шунинг учун ҳам образ термини қайси ўринда, қайси маънода ва ижтимоий онг шаклларининг қай бирида қўлланишига қараб, кескин фарқланувчи маъноларга эга бўлади. Инсон ижтимоий онгининг шакллари ўз табиати, функцияси ва характерига кўра икки катта қисмга: фан ҳамда санъат ва адабиётга ажралади. Шундай экан, фанда ҳам образ мавжуд. Чунки бирор илмий фикрни исботлаш, тасдиқлаш учун олим у ёки бу нарсани, унинг образларини келтиради. Бироқ фандаги образ ҳеч қандай эмоционалликсиз, қуруқ фактографик ва айни пайтда воқеликни аниқ копиялашдан иборат бўлади. Чунки фан исботлайди, адабиёт ва санъат эса кўрсатади. Санъат ва адабиётдаги образ воқеликнинг конкрет шахс (ижодкор) тафаккури, ҳиссий олами призмасидан ўтиб, унинг қайтадан бойитилган ҳолдаги тикланиши, жонланишидан иборатдир. Бу мураккаб жараёнда санъаткорнинг эстетик идеали, дунёқараши, руҳий олами, ғоявий позицияси ва ижодий тажрибаси етакчилик қилади, воқелик шу асосда қайтадан жонланади, образли тасвирга эга бўлади. Демак, санъат ва адабиётдаги акс эттириш актив инъикосдан иборатдир. Чунки адабиётда ҳар бир образ инсонга «қандай бўлиши керак эди, қандай бўлиши лозим» деган нарсани уқтиришга хизмат қилади. Санъат ва адабиётнинг воқеликнинг образлар воситасида акс эттиришининг ижтимоий функцияси ҳам, тарбиявий кучи ҳам, йўналтирувчилик қудрати ҳам худди мана шунда. Адабиёт ва санъат воқеликни образлар воситасида акс эттирар экан, ҳар бир асарда тасвирланган нарса, предмет ёки иштирок этувчи шахслар кенг маънода образ дейилади. Аммо, шунга қарамай, образ термини адабиёт ва санъатда бирмунча чегараланган маънода — фақат инсонга нисбатан қўлланилади. Образ термини худди ана шу маънода"}}, {"dictionary": {"name": "Psixologiya terminlarining izohli lugʻati", "title": "РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ПСИХОЛОГИЯ ТЕРМИНЛАРИНИНГ ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Турғунов, Қ. (1975). РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ПСИХОЛОГИЯ ТЕРМИНЛАРИНИНГ ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ. Tashkent: Ўқитувчи» нашриёти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-ozbekcha-psixologiya-terminlarining-izohli-lugati/", "page": "105"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "obraz (tasvir); tashqi olamning inson ongida aks etishini ifodalaydigan termin; dunyoni aks ettirishning har qanday formasi — abstrakt mantiqiy aks ettirish ham shunga kiradi; obyektiv olamni aks ettirishning faqat sezgi, idrok va tasavvurlardan iborat hissiy formasi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ОБРАЗ", "raw_meaning": "— образ (тасвир); ташқи оламнинг инсон онгида акс этишини ифодалайдиган термин; дунёни акс эттиришнинг ҳар қандай формаси — абстракт мантиқий акс эттириш ҳам шунга киради; объектив оламни акс эттиришнинг фақат сезги, идрок ва тасаввурлардан иборат ҳиссий формаси."}}, {"dictionary": {"name": "Matematikadan ruscha-oʻzbekcha lugʻat", "title": "МАТЕМАТИКАДАН РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ЛУҒАТ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Сабиров, Мардан Аюбович (1973). МАТЕМАТИКАДАН РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ЛУҒАТ. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/matematikadan-ruscha-ozbekcha-lugat/", "page": "144"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "obraz", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "о́браз", "raw_meaning": "образ, қиёфа"}}]}