{"headword": "Народность литературы", "key": "narodnost literaturi", "entries": [{"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "192"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "— adabiyotning xalqchilligi. Sanʼat va adabiyot asarlarining jamiyat aʼzolarining keng doiralari maʼnaviy manfaatlari va madaniy anʼanalari bilan, uning demokratik qatlami ideallari bilan chambarchas bogʻliq boʻlgan gʻoyaviy-badiiy xususiyatlari. Oʻtmishdagi tarixiy arboblarning xalqqa munosabati va ular faoliyatining xalqchilligi haqida fikr yuritganda, bu arboblar yashagan konkret tarixiy sharoit, xalqning ahvoli, saviyasi va maqsad-intilishlarini hisobga olish kerak. Xalqchillik tushunchasini birinchi bor taʼriflagan XVIII asr mutafakkirlari (Monteske, Gerder), adabiyotning xalqchilligi uning milliy oʻziga xosligida aks etadi, deb koʻrsatganlar. Rus dekabristlari esa xalq ijodiga qiziqishni oʻz xalqining hayoti va orzu-umidlarini oʻrganishdagi birdan bir yoʻl deb bildilar. Natijada dekabristlar poeziyasida va ruhi bilan ularga yaqin boʻlgan A. S. Pushkin ijodida xalqning orzu-umidi, intilishlari koʻproq oʻz aksini topgan. Shuning uchun ham ularning asarlari oʻz xarakteri jihatidan milliy oʻziga xoslik kasb etib, mohiyati jihatidan xalqchil, demokratik edi. Xalqchillik tushunchasi va taʼrifining rivojida rus revolyutsion demokratlarining roli va oʻrni katta. Rus revolyutsion demokratlari ijodida xalqchillik problemasi siyosiy mohiyatiga koʻra yanada rivojlanib, ezilgan mehnatkash dehqonlar manfaatini aks ettirish tobora takomillashdi. Shuning uchun ulugʻ revolyutsion-demokrat tanqidchi V. G. Belinskiy haqiqiy badiiy ijod xalqchillik bilan bogʻliq ekanini taʼkidlab, adabiyot «xalqni anglashdir», adabiyotda «xalq ruhi» oʻz ifodasini topishi lozim, degan fikrni ilgari suradi. XIX asr rus realizmi xalqchillik tushunchasining barcha jihatlarini ifodalovchi ajoyib namunalar berdi. N. Dobrolyubovning koʻplab maqolalarida xalqchillik rus adabiyotini harakatga keltiruvchi asosiy kuch sifatida taʼriflanadi. Kommunistik partiyaviylik xalqchillikning eng oliy bosqichidir. Sotsialistik realizm adabiyotida demokratik va xalqchil ideallar badiiy adabiyotning kommunistik partiyaviyligida, uning keng mehnatkashlar ommasiga tushunarli boʻlishida, sanʼatkorning xalq manfaatlariga doir muhim masalalarni yorita olishida oʻz ifodasini topadi. Shuning uchun ham V. I. Lenin sanʼat va adabiyotning partiyaviyligi prinsipini ilmiy jihatdan har tomonlama ishlab chiqar ekan, sanʼatning", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Народность литературы", "raw_meaning": "— адабиётнинг халқчиллиги. Санъат ва адабиёт асарларининг жамият аъзоларининг кенг доиралари маънавий манфаатлари ва маданий анъаналари билан, унинг демократик қатлами идеаллари билан чамбарчас боғлиқ бўлган ғоявий-бадиий хусусиятлари. Ўтмишдаги тарихий арбобларнинг халққа муносабати ва улар фаолиятининг халқчиллиги ҳақида фикр юритганда, бу арбоблар яшаган конкрет тарихий шароит, халқнинг аҳволи, савияси ва мақсад-интилишларини ҳисобга олиш керак. Халқчиллик тушунчасини биринчи бор таърифлаган XVIII аср мутафаккирлари (Монтескье, Гердер), адабиётнинг халқчиллиги унинг миллий ўзига хослигида акс этади, деб кўрсатганлар. Рус декабристлари эса халқ ижодига қизиқишни ўз халқининг ҳаёти ва орзу-умидларини ўрганишдаги бирдан-бир йўл деб билдилар. Натижада декабристлар поэзиясида ва руҳи билан уларга яқин бўлган А. С. Пушкин ижодида халқнинг орзу-умиди, интилишлари кўпроқ ўз аксини топган. Шунинг учун ҳам уларнинг асарлари ўз характери жиҳатидан миллий ўзига хослик касб этиб, моҳияти жиҳатидан халқчил, демократик эди. Халқчиллик тушунчаси ва таърифининг ривожида рус революцион демократларининг роли ва ўрни катта. Рус революцион демократлари ижодида халқчиллик проблемаси сиёсий моҳиятига кўра янада ривожланиб, эзилган меҳнаткаш деҳқонлар манфаатини акс эттириш тобора такомиллашди. Шунинг учун улуғ революцион-демократ танқидчи В. Г. Белинский ҳақиқий бадиий ижод халқчиллик билан боғлиқ эканини таъкидлаб, адабиёт «халқни англашдир», адабиётда «халқ руҳи» ўз ифодасини топиши лозим, деган фикрни илгари суради. XIX аср рус реализми халқчиллик тушунчасининг барча жиҳатларини ифодаловчи ажойиб намуналар берди. Н. Добролюбовнинг кўплаб мақолаларида халқчиллик рус адабиётини ҳаракатга келтирувчи асосий куч сифатида таърифланади. Коммунистик партиявийлик халқчилликнинг энг олий босқичидир. Социалистик реализм адабиётида демократик ва халқчил идеаллар бадиий адабиётнинг коммунистик партиявийлигида, унинг кенг меҳнаткашлар оммасига тушунарли бўлишида, санъаткорнинг халқ манфаатларига доир муҳим масалаларни ёрита олишида ўз ифодасини топади. Шунинг учун ҳам В. И. Ленин санъат ва адабиётнинг партиявийлиги принципини илмий жиҳатдан ҳар томонлама ишлаб чиқар экан, санъатнинг"}}]}