{"headword": "Народное русское стихосложение", "key": "narodnoe russkoe stixoslojenie", "entries": [{"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "191"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "— rus xalq sheʼr tuzilishi. Rus xalqi orasida koʻp asrlardan buyon yashab kelayotgan bilinalar va xalq qoʻshiqlarining sheʼriy tuzilishi, ritmik xususiyati va ritmik imkoniyatlari majmui. Rus xalq sheʼr tuzilishi oʻziga xos xususiyatlarga ega boʻlib, ular epik sheʼrda ham, lirik sheʼrda ham oʻzgacha tarzda namoyon boʻladi. Masalan, bilinalarning sheʼriy tuzilishidagi eng umumiy xususiyatlar quyidagilardir: sheʼriy misralarning ikki urgʻu atrofiga, yaʼni misraning ikki ritmik guruhga birlashishi, aksariyat hollarda daktil klauzula bilan tugashi. Xalq lirik sheʼriyatida esa sheʼriy misralar ikki, uch, toʻrt va undan ortiq urgʻu olishi ham mumkin, bu urgʻular orasidagi hijolar nisbati erkin xarakterga ega, misralar esa koʻproq jenskaya klauzula bilan yakunlanishi lozim. Mana shu jihatlari bilan rus xalq sheʼr tuzilishi tonik sheʼriy sistemaning maxsus turini tashkil etadi. Biroq rus xalq sheʼriyati ham kuy vositasida ijro etiladi. V. M. Jirmunskiy rus xalq sheʼrining zikr qilingan xususiyatlarini nazarda tutib, uni muzikaviy-tonik sheʼr deb ataydi. Bunday sheʼrning kuylanishi uning ritmik tabiatiga taʼsir etadi. Shuning uchun ham xalq sheʼriyati oʻziga xos sheʼriy tuzilish hisoblanadi. Yozma poeziyaning gurkirab oʻsishi xalq sheʼr tuzilishiga maʼlum darajada taʼsir koʻrsatgan boʻlsa ham, biroq uning yashashiga xalal bera olmadi. Aksincha, yozma poeziya xalq sheri tuzilishining keng ritmik imkoniyatlari hisobiga boyidi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Народное русское стихосложение", "raw_meaning": "— рус халқ шеър тузилиши. Рус халқи орасида кўп асрлардан буён яшаб келаётган былиналар ва халқ қўшиқларининг шеърий тузилиши, ритмик хусусияти ва ритмик имкониятлари мажмуи. Рус халқ шеър тузилиши ўзига хос хусусиятларга эга бўлиб, улар эпик шеърда ҳам, лирик шеърда ҳам ўзгача тарзда намоён бўлади. Масалан, былиналарнинг шеърий тузилишидаги энг умумий хусусиятлар қуйидагилардир: шеърий мисраларнинг икки урғу атрофига, яъни мисранинг икки ритмик гуруҳга бирлашиши, аксарият ҳолларда дактиль клаузула билан тугаши. Халқ лирик шеъриятида эса шеърий мисралар икки, уч, тўрт ва ундан ортиқ урғу олиши ҳам мумкин, бу урғулар орасидаги ҳижолар нисбати эркин характерга эга, мисралар эса кўпроқ женская клаузула билан якунланиши лозим. Мана шу жиҳатлари билан рус халқ шеър тузилиши тоник шеърий системанинг махсус турини ташкил этади. Бироқ рус халқ шеърияти ҳам куй воситасида ижро этилади. В. М. Жирмунский рус халқ шеърининг зикр қилинган хусусиятларини назарда тутиб, уни музикавий-тоник шеър деб атайди. Бундай шеърнинг куйланиши унинг ритмик табиатига таъсир этади. Шунинг учун ҳам халқ шеърияти ўзига хос шеърий тузилиш ҳисобланади. Ёзма поэзиянинг гуркираб ўсиши халқ шеър тузилишига маълум даражада таъсир кўрсатган бўлса ҳам, бироқ унинг яшашига халал бера олмади. Аксинча, ёзма поэзия халқ шери тузилишининг кенг ритмик имкониятлари ҳисобига бойиди."}}]}