Монолог

Бадиий асарда иштирок этувчи шахсларнинг ўз-ўзига ёки ўзгаларга қаратилган нутқи. Монолог диалогдан нутққа бошқа шахсларнинг аралашмаслиги билан фарқ қилади. Айрим драматик асарларда эса персонаж монологи томошабинга қаратилган бўлади. Монолог прозаик асарларда ҳам бўлади. Аммо у лирикада асосий нутқ шаклларидан бири ҳисобланади. Драмада монолог воситасида персонажнинг руҳий ҳолати, характерининг мураккаблиги очилади. Бундан ташқари драмада у саҳнада акс этмаган, лекин персонажнинг қалб диалектикаси билан боғлиқ шарт-шароитни ифодалашда катта аҳамият касб этади. Баъзан монологда асарнинг кулминацион нуқтаси баён этилади. Турли адабий оқим ва ёʻналишда монолог турлича характерга эга бўлган. Антик драмаларда монолог бирор хабарчи нутқи ёки хорнинг лирик чекинишлари сифатида томошабинга қарата айтилган. Классицизм драмаси ва романтик драмаларда эса монолог диалог билан тенг мавқе эгаллайди. ХИХ аср охирида натуралистлар маълум даражада шартлиликка эга бўлганлиги учун монологни бутунлай инкор этадилар. Реалистик драмада монолог диалогга нисбатан иккинчи даражали рол ўйнайди. Ундан фақат персо-, монолог