{"headword": "metr", "key": "metr", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Metrik oʻlchovlar sistemasida: 100 santimetrga teng uzunlik oʻlchov birligi.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Santimetrlarga boʻlingan shu uzunlikdagi oʻlchov asbobi; gazchoʻp.", "examples": [{"text": "Tasma metrni olib, oʻlchay boshladilar.", "source": "Guldasta"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/metr"}}, {"dictionary": {"name": "Metrologik izohli lugʻat", "title": "Русча-ўзбекча изоҳли МЕТРОЛОГИК ЛУҒАТ / Русско-узбекский толковый МЕТРОЛОГИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Абдувалиев, Абдуқаҳҳор Абдулхаевич; Валиев, Умаржон Назирович; Жебровский, Станислав Константинович (2010). Русча-ўзбекча изоҳли МЕТРОЛОГИК ЛУҒАТ / Русско-узбекский толковый МЕТРОЛОГИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ. Tashkent: Tafakkur» нашриёти; «Ўзстандарт» агентлиги нашриёти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-ozbekcha-izohli-metrologik-lugat-russko-uzbekskiy-tolkov-y-metrologicheskiy-slovar/", "page": "246"}, "pos": "м", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Единица длины в СИ; представляет собой длину пути, проходимого светом в вакууме за интервал времени, равный 1/299792458 с.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Мера, воспроизводящая метр и выполненная, например, в виде металлического бруска.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "МЕТР м (м)", "raw_meaning": "1. Единица длины в СИ; представляет собой длину пути, проходимого светом в вакууме за интервал времени, равный 1/299792458 с. 2. Мера, воспроизводящая метр и выполненная, например, в виде металлического бруска. МЕТР (м) 1. ХБТдаги узунлик бирлиги; вакуумда 1/299792458 с га тенг вақт оралиғида ёруғлик ўтадиган йўл узунлигини ифодалайди. 2. Метрни акс эттирадиган ва металл брусок кўринишида тайёрланган ўлчов. METR (m) 1. XBTdagi uzunlik birligi; vakuumda 1/299792458 s ga teng vaqt oralig‘ida yorug‘lik o‘tadigan yo‘l uzunligini ifodalaydi. 2. Metrni aks ettiradigan va metall brusok ko‘rinishida tayyorlangan o‘lchov."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "161"}, "pos": "м", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "длина комнаты пять метров", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "метр", "raw_meaning": "м metr (o‘lchov birligi); длина комнаты пять ~ов xonaning bo‘yi besh metr."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha lugʻat", "title": "Ruscha-o'zbekcha lug'at", "kind": "Tarjima", "imprint": "Aliqulov, Teshavoy (2017). Ruscha-o'zbekcha lug'at. Tashkent: O'zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-ozbekcha-lugat/", "page": "126"}, "pos": "м", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "МЕТР, -метр м", "raw_meaning": "metr;"}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "547"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "metr", "raw_meaning": "n metre; kvadrat ~ square metre; kub ~ cubic metre"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "108"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Meter m", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "metr", "raw_meaning": "Meter m; kvadrat ~ Quadratmeter-m²; kub ~ Kubmeter-m³"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-arabcha-ruscha-inglizcha oʻquv lugʻati", "title": "ҲАММАБОП ЎЗБЕКЧА – АРАБЧА – РУСЧА – ИНГЛИЗЧА ЎҚУВ ЛУҒАТИ", "kind": "Tarjima", "imprint": "Сулаймонов, Мўминжон; Раҳматуллаев, Юнусхон; Ғойиббоева, Райҳоной; Сулаймонова, Хулкарой (2021). ҲАММАБОП ЎЗБЕКЧА – АРАБЧА – РУСЧА – ИНГЛИЗЧА ЎҚУВ ЛУҒАТИ. Tashkent: Nodirabegim.", "url": "https://til.uz/lugatlar/hammabop-ozbekcha-arabcha-ruscha-inglizcha-oquv-lugati/", "page": "20"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Метр", "raw_meaning": "متر Mitr Метр Metre"}}, {"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "177"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "гр. metron — ўлчов сўзидан", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Biror sheʼr asosida yotuvchi ritmik birlik, oʻlchov. Vazn sheʼr nutqini prozaik nutqdan ajratib turuvchi asosiy belgi boʻlib, u sheʼriy sistemalar va ularning tabiati bilan bogʻliq holda turlicha koʻrinishga ega boʻladi. Masalan, barmoq sheʼriy sistemasida asosiy sheʼriy vazn birligi hijo hisoblanib, sheʼriy misralardagi hijolar miqdori va ularning nisbiy tengligi shu sheʼrning vaznini belgilaydi. Aruz sheʼriy sistemasida esa vazn choʻziq hamda qisqa hijolarning maʼlum tartibda kelishi bilan birga, arabcha faala (harakat) soʻzi asosida tuzilgan va Yaqin hamda Oʻrta Sharq xalqlari sheʼrshunosligida qabul qilingan maxsus ritmik birliklar (masalan: foilotun, mafoilun, mustafʼilun, faulun va h. k.) asosida belgilanadi. Har bir ritmik boʻlak maʼlum ruknni tashkil etadi. Rukn tarkibi hijolarning maʼlum tartibdagi choʻziq hamda qisqaligi bilan aniqlanadi. Rus sillabik-tonik sheʼriyatida esa ritmik urgʻuning tushishiga qarab, ikki hijoli, uch hijoli stopalar (turoqlar) qabul qilingan. Umuman, vazn sheʼriyatga oid muhim tushunchalardan biri boʻlib, u turli xalqlar sheʼriy sistemasi bilan bogʻliq holda turlicha xarakterga ega. Turli sheʼriy sistemalardagi vaznlarni umumlashtirib, ikki katta guruhga boʻlish mumkin: a) miqdoriy vaznlar; b) sifatiy vaznlar. Sifatiy vaznlarga rus va boshqa xalqlar sheʼriyatidagi tonik, sillabik-tonik, sharq sheʼriyatidagi aruz sistemasidagi vaznlar mansub boʻlib, ularda vazn maxsus birliklar asosida belgilanadi. Rus, oʻzbek va boshqa xalqlar sheʼriyatining sillabik sistemasi miqdoriy vaznlarga asoslangan boʻlib, bunday vaznlarda maxsus birliklar uchramaydi. Sheʼriy vazn esa misralararo hijolar miqdorining nisbati bilan belgilanadi. Masalan, besh hijoli, yetti hijoli, sakkiz hijoli sheʼr kabilar.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Метр", "raw_meaning": "(гр. metron — ўлчов сўзидан) — вазн, ўлчов. Бирор шеър асосида ётувчи ритмик бирлик, ўлчов. Вазн шеър нутқини прозаик нутқдан ажратиб турувчи асосий белги бўлиб, у шеърий системалар ва уларнинг табиати билан боғлиқ ҳолда турлича кўринишга эга бўлади. Масалан, бармоқ шеърий системасида асосий шеърий вазн бирлиги ҳижо ҳисобланиб, шеърий мисралардаги ҳижолар миқдори ва уларнинг нисбий тенглиги шу шеърнинг вазнини белгилайди. Аруз шеърий системасида эса вазн чўзиқ ҳамда қисқа ҳижоларнинг маълум тартибда келиши билан бирга, арабча фаала (ҳаракат) сўзи асосида тузилган ва Яқин ҳамда Ўрта Шарқ халқлари шеършунослигида қабул қилинган махсус ритмик бирликлар (масалан: фоилотун, мафоилун, мустафъилун, фаулун ва ҳ. к.) асосида белгиланади. Ҳар бир ритмик бўлак маълум рукнни ташкил этади. Рукн таркиби ҳижоларнинг маълум тартибдаги чўзиқ ҳамда қисқалиги билан аниқланади. Рус силлабик-тоник шеъриятида эса ритмик урғунинг тушишига қараб, икки ҳижоли, уч ҳижоли стопалар (туроқлар) қабул қилинган. Умуман, вазн шеъриятга оид муҳим тушунчалардан бири бўлиб, у турли халқлар шеърий системаси билан боғлиқ ҳолда турлича характерга эга. Турли шеърий системалардаги вазнларни умумлаштириб, икки катта гуруҳга бўлиш мумкин: а) миқдорий вазнлар; б) сифатий вазнлар. Сифатий вазнларга рус ва бошқа халқлар шеъриятидаги тоник, силлабик-тоник, шарқ шеъриятидаги аруз системасидаги вазнлар мансуб бўлиб, уларда вазн махсус бирликлар асосида белгиланади. Рус, ўзбек ва бошқа халқлар шеъриятининг силлабик системаси миқдорий вазнларга асосланган бўлиб, бундай вазнларда махсус бирликлар учрамайди. Шеърий вазн эса мисралараро ҳижолар миқдорининг нисбати билан белгиланади. Масалан, беш ҳижоли, етти ҳижоли, саккиз ҳижоли шеър кабилар."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-inglizcha ijtimoiy-siyosiy lugʻat", "title": "ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар", "kind": "Terminologik", "imprint": "Қамбаров, Носир (2015). ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар. Tashkent: Yangi nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-inglizcha-lugat-ijtimoiy-siyosiy-sozlar-birikmalar-va-atamalar/", "page": "158"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "метр", "raw_meaning": "metre, meter; метр ўлчови асосидаги metric; метрик ўлчови асосидаги система the metric system."}}, {"dictionary": {"name": "Matematikadan ruscha-oʻzbekcha lugʻat", "title": "МАТЕМАТИКАДАН РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ЛУҒАТ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Сабиров, Мардан Аюбович (1973). МАТЕМАТИКАДАН РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ЛУҒАТ. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/matematikadan-ruscha-ozbekcha-lugat/", "page": "118"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "metr", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "метр", "raw_meaning": "метр"}}, {"dictionary": {"name": "Qurilish atamalari lugʻati", "title": "РУСЧА-ЎЗБЕКЧА-ҚОРАҚАЛПОҚЧА-ИНГЛИЗЧА ҚУРИЛИШ АТАМАЛАР ЛУҒАТИ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Қосимов, Э. У.; Тўлаганов, А. А.; Асқаров, Б. А.; Ахмедов, С. И.; Ешниязов, Р. Н.; Жумамуратов, Д. Қ.; Хабилов, Б. А.; Ашрабов, А. А.; Қосимов, И. И.; Юсупов, Р. А.; Касимова, Г. А.; Пурханатдинов, А. П. (2017). РУСЧА-ЎЗБЕКЧА-ҚОРАҚАЛПОҚЧА-ИНГЛИЗЧА ҚУРИЛИШ АТАМАЛАР ЛУҒАТИ. Tashkent: Fan va texnologiya.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-ozbekcha-qoraqalpoqcha-inglizcha-qurilish-atamalar-lugati/", "page": "120"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Метр", "raw_meaning": "Метр, ўлчов бирлиги Метр (өлшем бирлик) Metre, meter"}}]}