Матла

Gʻazal yoki qasida janrlarining har ikki misrasi oʻzaro qofiyalanadigan birinchi bayti. Matlaʼ gʻazal yoki qasida asosida yotuvchi poetik mazmunning tezisi boʻlib, butun asar davomida bu tezis asoslanadi, yoritiladi va maqtada yakunlanadi. Masalan, Alisher Navoiyning bir gʻazali quyidagi matlaʼ bilan boshlanadi: Meni bir noma birla dilbarim yod etmadi hargiz, Qulin qaygʻudin ul xat birla ozod etmadi hargiz va u quyidagi maqtaʼ bilan yakunlanadi: Agar buzdi Navoiy koʻnglin ul bevafo, tong yoʻq, Vafo ahlin uyin chun ishq obod etmadi hargiz. Bu gʻazalda matladagi fikr maqtada xulosalanganligini koʻramiz. Gʻazalning matlaʼ va maqtaʼ oʻrtasidagi baytlarida shoir oʻzining gʻoyasini har taraflama asoslaydi, dalillaydi. Klassik shoirlarimiz matlaga katta ahamiyat berib, maxsus badiiy usul — husni matlani ijod etdilar. Bu usulga koʻra, gʻazal matlai va undan keyingi bayt ham toʻla qofiyalanib, gʻazal qoʻsh matlali boʻlgan. Qoʻsh matlaʼ, yaʼni husni matlaʼ gʻazalning jozibasini, ohangdorligini oshiradi. Masalan: Tun oqshom boʻldi-yu, kelmas mening shamʼi shabistonim. Bu anduh oʻtidin har dam kuyar parvonadek jonim. Ne gʻam, koʻrguzsa koʻksum porasin choki giribonim, Koʻrinmas boʻlsa koʻksum yorasidin dogʻi pinhonim... (Navoiy.), matlaʼ