{"headword": "mantiq", "key": "mantiq", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь узбекского языка", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Толковый", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Toʻgʻri tafakkur yuritishning asosiy qonunlari va shakllari haqidagi fan.", "examples": [{"text": "Nasriddin Tusiy jabr, tib va mantiq nazariyasi bilimlarining boshqa soha,siri boʻyicha ham koʻpgina kitoblar yozgan.", "source": "Mirmuhsin, Meʼmor"}]}, {"order": 2, "text": "Gap, fikr, harakat va shu kabilarning aqlga monandligi, asosliligi.", "examples": [{"text": "Xotinining bu gapi Boʻtaboy akaning jon-jonidan oʻtib ketdi, lekin bundagi kuchli mantiq tilini bogʻladi-yu, hech narsa deyolmadi.", "source": "A. Qahhor, Qoʻshchi-nor"}, {"text": "Studentlar ham qiziq-da. Bir-birlariga hech aqlga sigʻmaydigan, mantiqqa toʻgʻri kelmaydigan laqablar qoʻyishadi.", "source": "F. Musajonov, Himmat"}]}, {"order": 3, "text": "Ichki qonuniylik, qonuniyat.", "examples": [{"text": "Nedir, nedir hayot mantigʻi? Oʻsish, qarish qonuni nega?", "source": "M. Shayxzoda"}, {"text": "Mantiq talabi shu erur, shohim.", "source": "S. Siyoyev, Yorugʻlik"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/mantiq"}}, {"dictionary": {"name": "Узбекско-турецкий толковый словарь", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Переводной", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "103"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Tafakkur shakli va qonunlari haqidagi fan.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "МАНТИҚ", "raw_meaning": "MANTIK Тафаккур шакли ва қонунлари ҳақидаги фан."}}, {"dictionary": {"name": "Толковый словарь информационно-коммуникационных технологий", "title": "Ахборот-Коммуникация Технологиялари Изоҳли Луғати", "kind": "Терминологический", "imprint": "Амиров, Д.М.; Атаджанов, А.Ю.; Атаджанов, Д.Ю.; Ибрагимов, Д.А.; Раҳимжонов, З.Ё.; Саидхўжаев, С.С. (2010). Ахборот-Коммуникация Технологиялари Изоҳли Луғати. Tashkent: БМТТДнинг Ўзбекистондаги ваколатхонаси.", "url": "https://til.uz/lugatlar/axborot-kommunikatsiya-texnologiyalari-izohli-lugati/", "page": "138"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Mantiqiy tafakkur shakli va qonunlari haqidagi fan. Mantiq fanining obyekti – tafakkur qonunlari, shakllari, uslublari va amallaridir. Mantiq fani u oʻrganadigan predmet sohasining turi boʻyicha ikki boʻlimdan iborat: formal mantiq va dialektik mantiq. Formal mantiq statik borliqqa, dialektik mantiq dinamik borliqqa oiddir. Formal mantiq ilmining asoslari eramizdan avvalgi IV asrda buyuk yunon olimi Aristotel tomonidan yaratilgan. IX asrda yashab oʻtgan Markaziy Osiyolik alloma Abu Nasr Farobiy Aristotelning umumiy formal mantiq tizimini uning boshqa asarlari asosida toʻldirib, oʻz zamonasi uchun eng muhim mantiq fanini shakllantirib bergan. Yo rost yo yolgʻon boʻlishi mumkin boʻlib qiymatlari ikkilik sanoq tizimiga xos fikrlar, yaʼni hukmlar ustida matematik tahlil va deduktiv fikrlashni birinchi boʻlib XIX asr oʻrtalarida irlandiyalik Jorj Bul qoʻllagan. Bu Bul algebrasi deb ataluvchi mantiq algebrasi yaratilishiga va oxir oqibatda XX asr oʻrtalarida elektron hisoblash mashinalarining yaratilishiga olib kelgan.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "мантиқ", "raw_meaning": "ингл: logic рус: логика Мантиқий тафаккур шакли ва қонунлари ҳақидаги фан. Мантиқ фанининг объекти – тафаккур қонунлари, шакллари, услублари ва амалларидир. Мантиқ фани у ўрганадиган предмет соҳасининг тури бўйича икки бўлимдан иборат: формал мантиқ ва диалектик мантиқ. Формал мантиқ статик борлиққа, диалектик мантиқ динамик борлиққа оиддир. Формал мантиқ илмининг асослари эрамиздан аввалги IV асрда буюк юнон олими Аристотел томонидан яратилган. IX асрда яшаб ўтган Марказий Осиёлик аллома Абу Наср Фаробий Аристотелнинг умумий формал мантиқ тизимини унинг бошқа асарлари асосида тўлдириб, ўз замонаси учун энг муҳим мантиқ фанини шакллантириб берган. Ё рост ё ёлғон бўлиши мумкин бўлиб қийматлари иккилик саноқ тизимига хос фикрлар, яъни ҳукмлар устида математик таҳлил ва дедуктив фикрлашни биринчи бўлиб XIX аср ўрталарида ирландиялик Жорж Бул қўллаган. Бу Бул алгебраси деб аталувчи мантиқ алгебраси яратилишига ва охир оқибатда XX аср ўрталарида электрон ҳисоблаш машиналарининг яратилишига олиб келган."}}, {"dictionary": {"name": "Русско-узбекский и узбекско-русский словарь", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Переводной", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "491"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "логика", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "mantiq", "raw_meaning": "логика; kuchli ~ железная (убедительная) логика."}}, {"dictionary": {"name": "Узбекско-каракалпакский словарь", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Переводной", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "75"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "MANTIQ", "raw_meaning": "logika."}}, {"dictionary": {"name": "Узбекско-английский общественно-политический словарь", "title": "ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар", "kind": "Терминологический", "imprint": "Қамбаров, Носир (2015). ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар. Tashkent: Yangi nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-inglizcha-lugat-ijtimoiy-siyosiy-sozlar-birikmalar-va-atamalar/", "page": "146"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "tarixiy rivojlanish mantiqi", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "мантиқ", "raw_meaning": "logic; тарихий ривожланиш мантиқи logic of historical development."}}, {"dictionary": {"name": "Словарь педагогических терминов", "title": "ПЕДАГОГИК АТАМАЛАР ЛУҒАТИ", "kind": "Терминологический", "imprint": "Мусурманова, О.; Палуанова, Х.; Рискулова, К.; Курбаниязова, З. (2019). ПЕДАГОГИК АТАМАЛАР ЛУҒАТИ. Tashkent: TURON-IQBOL.", "url": "https://til.uz/lugatlar/pedagogik-atamalar-lugati/", "page": "172"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Логика (греч. Logike, от logikos — построенный на рассуждении) -1) наука о способах доказательств и опровержений; дисциплина, изучающая формы и законы правильных, т.е. способных служить расширению знаний, умственных построений. Основателем Л. считается Аристотель;", "examples": []}, {"order": 2, "text": "учебный предмет. В 17-18 вв. Л. преподавалась гл.о. как часть риторики или философии.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Мантиқ", "raw_meaning": "Логика (греч. Logike, от logikos — построенный на рассуждении) -1) наука о способах доказательств и опровержений; дисциплина, изучающая формы и законы правильных, т.е. способных служить расширению знаний, умственных построений. Основателем Л. считается Аристотель; 2) учебный предмет. В 17-18 вв. Л. преподавалась гл.о. как часть риторики или философии. Logic (Greek logike, from logikos — built on reasoning) -1) the science of the methods of evidence and refutation; discipline, studying the forms and laws of the right, ie. capable of serving to expand knowledge, mental constructs. The founder of L. is Aristotle; 2) an academic subject. In the 17-18 centuries L. was taught gl.o. as part of rhetoric or philosophy."}}, {"dictionary": {"name": "Словарь духовности", "title": "МАЪНАВИЯТ ЛУҒАТИ", "kind": "Терминологический", "imprint": "Маҳмудов, Низомиддин; Саидқулов, Зокиржон; Сотимов, Ғофуржон; Нишонов, Манабжан; Абдуллаев, Абдулҳай; Байназарова, Аслия (2012). МАЪНАВИЯТ ЛУҒАТИ. Tashkent: Маънавият.", "url": "https://til.uz/lugatlar/manaviyat-lugati/", "page": "83"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Мантиқ", "raw_meaning": "логика logic logique مَنْطِقٌ"}}]}