{"headword": "МАКРОНЕОДНОРОДНОСТЬ", "key": "makroneodnorodnost", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь нефтегазовой промышленности", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Терминологический", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "276"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "kollektor va nokollektorning qatlam maydoni chegarasida (gorizont, ishlatish obyektida) tarqalishi. M., asosan, ikki koʻrinishda: 1) mahsuldor qatlamni gorizont va qatchalarga ajralishida; 2) ayrim qatlam va qatchalarni uzuq-uzuq boʻlib tarqalishida namoyonlanadi. Kesimning tabaqalanish koeffitsiyenti bilan tavsiflash mumkin: $\\text{k}_{\\text{t}} = \\left( \\sum l_i \\right) \\!\\! / n$ , bunda $l_i$ — $i$ quduq kollektordagi qatchalar soni; $n$ — quduqlar soni. Shuningdek, kesimning M.gini ifodalashda qumlilik koeffitsiyentidan ham foydalaniladi: $\\text{K}_{\\text{k}} = [\\sum \\left(\\text{h}_{\\text{s}} / \\text{h}_{\\text{u}}\\right)] / \\text{n}$, bunda $\\text{h}_{\\text{s}}$ — alohida quduqdagi qatlamning foydali qalinligi; $\\text{h}_{\\text{u}}$ — oʻsha quduqdagi qatlamning umumiy qalinligi; $\\text{n}$ — quduqlar soni. $\\text{K}_{\\text{t}}$ va $\\text{K}_{\\text{k}}$ birga ishlatilganda kesimning M. haqida tasavvur qilish mumkin. $\\text{K}_{\\text{t}}$ qancha koʻp, $\\text{K}_{\\text{k}}$ esa kam boʻlsa, M. shuncha yuqori boʻladi. Qatlamning M.gini maydon boʻylab tavsiflashda sifat belgisi sifatida statistik majmuaning dispersiyasi $\\sigma^2$ ishlatiladi. Buning yordamida qatlamlarning maydondagi izchilligi baholanadi. $\\sigma^2 = \\text{w}(1-\\text{w})$, bunda $\\text{w}=\\text{n}_{\\text{l}}/\\text{n}$; $\\text{n}_{\\text{l}}$ — kollektorlar bor quduqlar soni; $\\text{n}$ — kovlangan quduqlarning umumiy soni. M.ning tavsifi sifatida litologik bogʻliqlik koeffitsiyenti $\\text{K}_{\\text{bogʻ}}$ dan foydalaniladi. Koeffitsiyent ikki qatlam kollektorlarining tutashish darajasini baholaydi: $\\text{K}_{\\text{bogʻ}} = \\text{F}_{\\text{bogʻ}} / \\text{F}$ , bunda $\\text{F}_{\\text{bogʻ}}$ — tutashgan uchastkalar maydonlarining yigʻindisi; $\\text{F}$ — uyumning umumiy maydoni. M. ni oʻrganish quyidagi masalalarni yechishda muhim rol oʻynaydi; — qatlam chegarasida neft va gaz ombori boʻlib xizmat qiladigan murakkab geologik jinslarning shaklini aniqlash; — qatchalar qoʻshilishi natijasida paydo boʻladigan nokollektorlar va kollektorlarning katta qalinlikda boʻlgan uchastkalarni aniqlash; — kondan foydalanish ishlarini loyihalashda chiqarib oluvchi va haydash quduqlarining joylashishini asoslab berish; — suv-neft tutash yuzasi qiyin va faol koʻtariladigan uchastkalarini aniqlash; — uyumni ishlashda neft va gazni bir qatlamdan ikkinchisiga oqib oʻtadigan joyini aniqlash; — uyumni ishlashga jalb qilinish darajasini bashoratlash. Mahsuldor qatlamlarning M.gini mukammal oʻrganish koʻp sonli quduqlar kovlangandan keyin amalga oshiriladi. Hozirgi vaqtda qatlamlarning M. geologik-geofizik, tajriba, tadqiqotlar va gidrodinamik metodlar bilan oʻrganilmoqda. Matematik statistika usullari ham keng qoʻllanilmoqda.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "МАКРОНЕОДНОРОДНОСТЬ — Макроҳархиллилик", "raw_meaning": "коллектор ва ноколлекторнинг қатлам майдони чегарасида (горизонт, ишлатиш объектида) тарқалиши. М., асосан, икки кўринишда: 1) маҳсулдор қатламни горизонт ва қатчаларга ажралишида; 2) айрим қатлам ва қатчаларни узуқ-узуқ бўлиб тарқалишида намоёнланади. Кесимнинг табақаланиш коэффициенти билан тавсифлаш мумкин: $\\text{k}_{\\text{т}} = \\left( \\sum l_i \\right) \\!\\! / n$ , бунда $l_i$ — $i$ қудуқ коллектордаги қатчалар сони; $n$ — қудуқлар сони. Шунингдек, кесимнинг М.гини ифодалашда қумлилик коэффициентидан ҳам фойдаланилади: $\\text{K}_{\\text{к}} = [\\sum \\left(\\text{h}_{\\text{с}} / \\text{h}_{\\text{у}}\\right)] / \\text{n}$, бунда $\\text{h}_{\\text{с}}$ — алоҳида қудуқдаги қатламнинг фойдали қалинлиги; $\\text{h}_{\\text{у}}$ — ўша қудуқдаги қатламнинг умумий қалинлиги; $\\text{n}$ — қудуқлар сони. $\\text{K}_{\\text{т}}$ ва $\\text{K}_{\\text{к}}$ бирга ишлатилганда кесимнинг М. ҳақида тасаввур қилиш мумкин. $\\text{K}_{\\text{т}}$ қанча кўп, $\\text{K}_{\\text{к}}$ эса кам бўлса, М. шунча юқори бўлади. Қатламнинг М.гини майдон бўйлаб тавсифлашда сифат белгиси сифатида статистик мажмуанинг дисперсияси $\\sigma^2$ ишлатилади. Бунинг ёрдамида қатламларнинг майдондаги изчиллиги баҳоланади. $\\sigma^2 = \\text{w}(1-\\text{w})$, бунда $\\text{w}=\\text{n}_{\\text{l}}/\\text{n}$; $\\text{n}_{\\text{l}}$ — коллекторлар бор қудуқлар сони; $\\text{n}$ — ковланган қудуқларнинг умумий сони. М.нинг тавсифи сифатида литологик боғлиқлик коэффициенти $\\text{K}_{\\text{боғ}}$ дан фойдаланилади. Коэффициент икки қатлам коллекторларининг туташиш даражасини баҳолайди: $\\text{K}_{\\text{боғ}} = \\text{F}_{\\text{боғ}} / \\text{F}$ , бунда $\\text{F}_{\\text{боғ}}$ — туташган участкалар майдонларининг йиғиндиси; $\\text{F}$ — уюмнинг умумий майдони. М. ни ўрганиш қуйидаги масалаларни ечишда муҳим роль ўйнайди; — қатлам чегарасида нефть ва газ омбори бўлиб хизмат қиладиган мураккаб геологик жинсларнинг шаклини аниқлаш; — қатчалар қўшилиши натижасида пайдо бўладиган ноколлекторлар ва коллекторларнинг катта қалинликда бўлган участкаларни аниқлаш; — кондан фойдаланиш ишларини лойиҳалашда чиқариб олувчи ва ҳайдаш қудуқларининг жойлашишини асослаб бериш; — сув-нефть туташ юзаси қийин ва фаол кўтариладиган участкаларини аниқлаш; — уюмни ишлашда нефть ва газни бир қатламдан иккинчисига оқиб ўтадиган жойини аниқлаш; — уюмни ишлашга жалб қилиниш даражасини башоратлаш. Маҳсулдор қатламларнинг М.гини мукаммал ўрганиш кўп сонли қудуқлар ковлангандан кейин амалга оширилади. Ҳозирги вақтда қатламларнинг М. геологик-геофизик, тажриба, тадқиқотлар ва гидродинамик методлар билан ўрганилмоқда. Математик статистика усуллари ҳам кенг қўлланилмоқда."}}]}