{"headword": "lirika", "key": "lirika", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Badiiy adabiyotning uch asosiy turlaridan (epos va drama bilan) biri boʻlib, unda borliq muallifning chuqur, joʻshqin ichki kechinmalari, his-tuygʻulari, fikr-mulohazalariga yoʻgʻrilgan holda, ichki sheʼriy monolog tarzida aks ettiriladi.", "examples": [{"text": "Lirikaning oʻziga xos adabiy jins sifatidagi tabiati uning janr qiyofasida ham aks etadi.", "source": "OʻTA"}, {"text": "Emotsionallik va ratsionallikning bu xildagi organik uygʻunligini lirikaning yozilmagan qonuni deyish mumkin.", "source": "UTA"}]}, {"order": 2, "text": "Shu turga mansub asarlar majmui.", "examples": [{"text": "Navoiy lirikasi. Pushkin lirikasi.", "source": ""}, {"text": "Kecha oxirida havaskorlik toʻgaragining aʼzolari Furqat lirikasidan konsert berdilar.", "source": "Gazetadan"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/lirika"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "101"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Lyrik f", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "lirika", "raw_meaning": "Lyrik f, lyrische Dichtung f"}}, {"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "157"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "гр. lyircos — лира жўрлигида айтиладиган сўзидан", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Badiiy adabiyotdagi uch asosiy turning biri. Lirikada epik va dramatik turlardan farqli oʻlaroq, voqelik shaxsning his-tuygʻulari, kechinmalari, idroki orqali aks etadi. Voqelikning subyekt qalb prizmasi orqali aks etishi lirika qiyofasini belgilovchi muhim xususiyatdir. Mana shu belgilovchi xususiyat lirikada juda koʻp masalalarning oʻziga xos shaklda hal etilishini talab qiladi. Lirikada xarakter, konflikt masalalari shular jumlasidandir. Lirikada voqelik qarama-qarshi tendensiyalar kurashi orqali aks etadi. Biroq bu qarama-qarshilik eposdagidek voqea orqali emas, balki tuygʻular ziddiyati, kurashida namoyon boʻladi. Demak, epos va dramada voqealar dialektikasi, lirikada esa kechinmalar dialektikasi yetakchilik qiladi. Kechinmalar dialektikasi lirik konfliktdan iborat boʻlib, u hamma vaqt keskin chegaralangandir. Bu konflikt asosan eskilik va yangilik, yaxshilik va yomonlik, goʻzallik va xunuklik, olijanoblik va pastkashlikdan iboratdir. Lirik xarakterni yuzaga keltiruvchi hayotiy konflikt uch koʻrinishda gavdalanadi: 1) aktiv iqror (tasdiq); 2) aktiv inkor; 3) ham iqror, ham inkor. Aktiv inkorda konflikt qutblarining ijobiy tomoni tasdiqlanadi va shu orqali mantiqan ikkinchi qutb inkor etiladi. Aktiv inkorda konflikt qutblarining salbiy tomoni qatnashadi. Ijodkor uni inkor qilish orqali mantiqan ijobiy qutbni tasdiqlaydi. Ham iqror, ham inkorda konflikt qutblarining har ikkisi ham yonma-yon keskin kontrastda tasvirlanadi. Ijodkor birini tasdiqlash orqali ikkinchisini inkor etadi. Lirikada konfliktning bu turi zarur ohangning tiniqroq jaranglashiga — yetakchi poetik gʻoyaning taʼkidlanishiga, lirik xarakterning jozibali namoyon boʻlishiga katta imkoniyat beradi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Лирика", "raw_meaning": "(гр. lyircos — лира жўрлигида айтиладиган сўзидан) — лирика. Бадиий адабиётдаги уч асосий турнинг бири. Лирикада эпик ва драматик турлардан фарқли ўлароқ, воқелик шахснинг ҳис-туйғулари, кечинмалари, идроки орқали акс этади. Воқеликнинг субъект қалб призмаси орқали акс этиши лирика қиёфасини белгиловчи муҳим хусусиятдир. Мана шу белгиловчи хусусият лирикада жуда кўп масалаларнинг ўзига хос шаклда ҳал этилишини талаб қилади. Лирикада характер, конфликт масалалари шулар жумласидандир. Лирикада воқелик қарама-қарши тенденциялар кураши орқали акс этади. Бироқ бу қарама-қаршилик эпосдагидек воқеа орқали эмас, балки туйғулар зиддияти, курашида намоён бўлади. Демак, эпос ва драмада воқеалар диалектикаси, лирикада эса кечинмалар диалектикаси етакчилик қилади. Кечинмалар диалектикаси лирик конфликтдан иборат бўлиб, у ҳамма вақт кескин чегаралангандир. Бу конфликт асосан эскилик ва янгилик, яхшилик ва ёмонлик, гўзаллик ва хунуклик, олижаноблик ва пасткашликдан иборатдир. Лирик характерни юзага келтирувчи ҳаётий конфликт уч кўринишда гавдаланади: 1) актив иқрор (тасдиқ); 2) актив инкор; 3) ҳам иқрор, ҳам инкор. Актив инкорда конфликт қутбларининг ижобий томони тасдиқланади ва шу орқали мантиқан иккинчи қутб инкор этилади. Актив инкорда конфликт қутбларининг салбий томони қатнашади. Ижодкор уни инкор қилиш орқали мантиқан ижобий қутбни тасдиқлайди. Ҳам иқрор, ҳам инкорда конфликт қутбларининг ҳар иккиси ҳам ёнма-ён кескин контрастда тасвирланади. Ижодкор бирини тасдиқлаш орқали иккинчисини инкор этади. Лирикада конфликтнинг бу тури зарур оҳангнинг тиниқроқ жаранглашига — етакчи поэтик ғоянинг таъкидланишига, лирик характернинг жозибали намоён бўлишига катта имконият беради."}}]}