{"headword": "Лирический герой", "key": "liricheskiy geroy", "entries": [{"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "159"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Lirik asar asosida yotgan «men»dan iborat adabiyotshunoslikdagi shartli tushunchalardan biri boʻlib, lirik qahramon sifatida koʻpincha shoirning oʻzi gavdalanadi. Lirik qahramonning ichki dunyosi konkret ruhiy holat, kechinma vositasida biror hayotiy vaziyatda ochiladi. Shuning uchun ham sheʼrdagi lirik qahramon xarakteri uning u yoki bu konkret holatdagi, ammo barcha qirralari bilan birgalikda namoyon boʻlishi deb tushunmoq kerak. Shoirning estetik ideali har bir sheʼrda koʻrinib tursa-da, bu estetik ideal oʻzining butun borligʻi bilan uning umumijodi doirasida toʻliq namoyon boʻladi. Hayotiy tomonlari, estetik pozitsiyasi jihatidan juda koʻp umumiyliklarga ega boʻlishidan qatʼi nazar, lirik qahramonni shoir shaxsiyati bilan ayni bir narsa deb tushunmaslik kerak. Bu narsa lirikaning tabiatiga juda ham sodda, oddiy qarash boʻlib qoladi va xato xulosalarga olib keladi. Boshqa adabiy turlarda boʻlgani kabi lirik qahramon har bir shoir tomonidan hayotiy material tanlash, tipiklashtirish, badiiy toʻqimalar vositasida yaratiladi. Shuning uchun ham lirik qahramon «men», «sen», «u» kabi shakllarda boʻlishi mumkin. Biroq qaysi shaklda aks etmasin, lirik qahramonning qiyofasi, xatti-harakati shoirning nuqtayi nazari, munosabati bilan oʻlchangan va baholangan boʻladi. Chunki shoir shaxsiyati, kechinma va fikrlari bilan sheʼrdagi lirik qahramon shaxsiyati, kechinma va fikrlari oʻrtasida badiiy obraz bilan prototip orasidagi aloqaga oʻxshash munosabat mavjud boʻladi. Obraz prototipga qaraganda kengroq, koʻp qirraliroq boʻlganidek, lirik qahramon ham shoir shaxsiyati, avtobiografiyasiga nisbatan kengroq boʻladi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Лирический герой", "raw_meaning": "лирик қаҳрамон. Лирик асар асосида ётган «мен»дан иборат адабиётшуносликдаги шартли тушунчалардан бири бўлиб, лирик қаҳрамон сифатида кўпинча шоирнинг ўзи гавдаланади. Лирик қаҳрамоннинг ички дунёси конкрет руҳий ҳолат, кечинма воситасида бирор ҳаётий вазиятда очилади. Шунинг учун ҳам шеърдаги лирик қаҳрамон характери унинг у ёки бу конкрет ҳолатдаги, аммо барча қирралари билан биргаликда намоён бўлиши деб тушунмоқ керак. Шоирнинг эстетик идеали ҳар бир шеърда кўриниб турса-да, бу эстетик идеал ўзининг бутун борлиғи билан унинг умумижоди доирасида тўлиқ намоён бўлади. Ҳаётий томонлари, эстетик позицияси жиҳатидан жуда кўп умумийликларга эга бўлишидан қатъи назар, лирик қаҳрамонни шоир шахсияти билан айни бир нарса деб тушунмаслик керак. Бу нарса лириканинг табиатига жуда ҳам содда, оддий қараш бўлиб қолади ва хато хулосаларга олиб келади. Бошқа адабий турларда бўлгани каби лирик қаҳрамон ҳар бир шоир томонидан ҳаётий материал танлаш, типиклаштириш, бадиий тўқималар воситасида яратилади. Шунинг учун ҳам лирик қаҳрамон «мен», «сен», «у» каби шаклларда бўлиши мумкин. Бироқ қайси шаклда акс этмасин, лирик қаҳрамоннинг қиёфаси, хатти-ҳаракати шоирнинг нуқтаи назари, муносабати билан ўлчанган ва баҳоланган бўлади. Чунки шоир шахсияти, кечинма ва фикрлари билан шеърдаги лирик қаҳрамон шахсияти, кечинма ва фикрлари ўртасида бадиий образ билан прототип орасидаги алоқага ўхшаш муносабат мавжуд бўлади. Образ прототипга қараганда кенгроқ, кўп қирралироқ бўлганидек, лирик қаҳрамон ҳам шоир шахсияти, автобиографиясига нисбатан кенгроқ бўлади."}}]}