{"headword": "L.p.t.", "key": "l p t", "entries": [{"dictionary": {"name": "Neft va gaz sanoati izohli lugʻati", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Terminologik", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "475"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "geologik tadqiqotlar metodologiyasi va amaliyotiga, ayniqsa, geologik syomka va metallogenik tuzilishlarni oʻrganishga sezilarli oʻzgartirishlar kiritdi. U asosida geologik syomka ishlarining butunlay yangi konsepsiyasi ishlab chiqildi. L.p.t. nazariyasining asosiy mazmuni oʻtmishda sodir boʻlgan geologik jarayonlar masshtabini tiklash va oʻrganishdir. Uning yordamida Yer toʻgʻrisidagi ilmni yanada rivojlantirish, geologik moddalarning bir turdan ikkinchi turga oʻtishini, qayta shakllanish va rivojlanish jarayonlarini tiklash, Yerning tadrijiy rivojlanishi dinamikasini ifodalash mumkin boʻldi. Yangi konsepsiyaning metodologik asosi — tarixiy-geologik modellashdir, uning yordamida hududning rivojlanishini geodinamik modeli tuziladi. Bunday model geodinamik tahlil deb nomlanuvchi metod va usullar majmuasidan iborat. L.p.t. nazariyasi asosida ayrim olimlar baʼzi qazilma boyliklarni, jumladan neft va gaz konlari hosil boʻlishini tushuntirib berishga, neft-gaz geologiyasi fani yaratgan mukammal qoidalarni qisman boʻlsa-da oʻzgartirishga yoki inkor etishga urinmoqdalar. Metallogeniya muammolari: rudalar genezisi, yoshi va rudalanishning magmatizm bilan bogʻliqligi ham yangi nuqtayi nazardan koʻrib chiqildi. Ruda moddalari strukturaviy-moddiy majmuaning ajralmas qismi — geodinamik sharoitlar indikatori deb qaraladi, uning yordamida, birinchidan, konlarning hosil boʻlishini geodinamik sharoitlariga koʻra yangi tasnifini tuzish, ikkinchidan, hududda rivojlangan strukturaviy — moddiy majmuaga qarab, uning rudalanish potensialini (imkoniyatini) avvaldan aniqlash mumkin boʻladi. L.p.t.ning yechimini kutayotgan muhim muammolariga quyidagilarni kiritish mumkin: Yerning geologik rivojlanish tarixini tiklashda plitalar tektonikasi mexanizmini tatbiq etish, plitalarichi tektonikasi muammolari, okean va qitʼalarning geologik rivojlanishining oʻzaro bogʻliqligi, L.p.t. konsepsiyasida uchraydigan va oʻz yechimini topmagan masalalarni (chekka dengizlardagi spreding muammolari, litosfera qatlamlarining qavatlanishini burma hosil boʻlishiga va orogenezga taʼsiri, plitalar kinematikasi va sh.k.) bosqichma-bosqich hal qilish. L.p.t.ning asosiy vazifasi — yadro va mantiyada kechadigan jarayonlarni oʻrganish va ularni tektogenezni harakatga keltiruvchi kuch sifatida anglab yetishdir. L.p.t.ning kelajakdagi rivojlanish istiqboli Yerning umumiy tadrijiy rivojlanish konsepsiyasini ishlab chiqishdagi ishtiroki bilan aniqlanadi. L.p.t. bu konsepsiyaning tarkibiy qismini tashkil etishi mumkin.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Л.п.т.", "raw_meaning": "геологик тадқиқотлар методологияси ва амалиётига, айниқса, геологик съёмка ва металлогеник тузилишларни ўрганишга сезиларли ўзгартиришлар киритди. У асосида геологик съёмка ишларининг бутунлай янги концепцияси ишлаб чиқилди. Л.п.т. назариясининг асосий мазмуни ўтмишда содир бўлган геологик жараёнлар масштабини тиклаш ва ўрганишдир. Унинг ёрдамида Ер тўғрисидаги илмни янада ривожлантириш, геологик моддаларнинг бир турдан иккинчи турга ўтишини, қайта шаклланиш ва ривожланиш жараёнларини тиклаш, Ернинг тадрижий ривожланиши динамикасини ифодалаш мумкин бўлди. Янги концепциянинг методологик асоси — тарихий-геологик моделлашдир, унинг ёрдамида ҳудуднинг ривожланишини геодинамик модели тузилади. Бундай модель геодинамик таҳлил деб номланувчи метод ва усуллар мажмуасидан иборат. Л.п.т. назарияси асосида айрим олимлар баъзи қазилма бойликларни, жумладан нефть ва газ конлари ҳосил бўлишини тушунтириб беришга, нефть-газ геологияси фани яратган мукаммал қоидаларни қисман бўлса-да ўзгартиришга ёки инкор этишга уринмоқдалар. Металлогения муаммолари: рудалар генезиси, ёши ва рудаланишнинг магматизм билан боғлиқлиги ҳам янги нуқтаи назардан кўриб чиқилди. Руда моддалари структуравий-моддий мажмуанинг ажралмас қисми — геодинамик шароитлар индикатори деб қаралади, унинг ёрдамида, биринчидан, конларнинг ҳосил бўлишини геодинамик шароитларига кўра янги таснифини тузиш, иккинчидан, ҳудудда ривожланган структуравий — моддий мажмуага қараб, унинг рудаланиш потенциалини (имкониятини) аввалдан аниқлаш мумкин бўлади. Л.п.т.нинг ечимини кутаётган муҳим муаммоларига қуйидагиларни киритиш мумкин: Ернинг геологик ривожланиш тарихини тиклашда плиталар тектоникаси механизмини татбиқ этиш, плиталаричи тектоникаси муаммолари, океан ва қитъаларнинг геологик ривожланишининг ўзаро боғлиқлиги, Л.п.т. концепциясида учрайдиган ва ўз ечимини топмаган масалаларни (чекка денгизлардаги спрединг муаммолари, литосфера қатламларининг қаватланишини бурма ҳосил бўлишига ва орогенезга таъсири, плиталар кинематикаси ва ш.к.) босқичма-босқич ҳал қилиш. Л.п.т.нинг асосий вазифаси — ядро ва мантияда кечадиган жараёнларни ўрганиш ва уларни тектогенезни ҳаракатга келтирувчи куч сифатида англаб етишдир. Л.п.т.нинг келажакдаги ривожланиш истиқболи Ернинг умумий тадрижий ривожланиш концепциясини ишлаб чиқишдаги иштироки билан аниқланади. Л.п.т. бу концепциянинг таркибий қисмини ташкил этиши мумкин."}}]}