{"headword": "Критика литературная", "key": "kritika literaturnaya", "entries": [{"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "148"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "(гр. kritike — ҳукм сўзидан)", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "adabiy tanqid. Adabiyotshunoslikning tarkibiy qismi, mustaqil bir sohasi boʻlib, u adabiy jarayonni, shu jarayonda yaratilayotgan badiiy asarlarning gʻoyaviy-estetik qimmati, umumxalq adabiyotidagi oʻrnini, muvaffaqiyat va chekinishlarni, adabiy jarayonning yoʻnalishini aniqlab, baholab beruvchi adabiy ijod turi. Adabiy tanqid oʻz xarakteriga koʻra juda murakkab boʻlib, u tadqiqotchidan adabiyot nazariyasini, tarixini, hozirgi adabiy jarayonni, estetik qarashlar tarixini va tiplarini, ijtimoiy-siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy, ijtimoiy-madaniy hayotni yaxshi bilishni talab etadi. Adabiy tanqid adabiyotshunoslikning ham nazariy, ham amaliy sohasidir. Yaratilgan har bir asarni estetik nuqtayi nazardan tahlil etish uning nazariy tomoni boʻlsa, amaliy tomoni shundaki, oʻzi tahlil etayotgan asarning ijtimoiy hayotdagi rolini, bu asardagi obrazlar, fikrlarning oʻquvchilarga taʼsirini aniqlab beradi va ayni paytda, oʻquvchini asardagi fikrlarga, obrazlarga ergashishga daʼvat etadi. Mana shu ikki jihatga koʻra adabiy tanqid gʻoyat masʼuliyatli sohadir. Tanqidchi hamma vaqt yozuvchi va kitobxon oʻrtasida odil hakam boʻlmogʻi lozim. Jahon adabiy tanqidchilari ichida Lessing, Didro, Belinskiy, Chernishevskiy, Dobrolyubov, Mering, Lunacharskiylarning nomi mashhurdir. Adabiy tanqid Aristotel zamonidan buyon, turli tarixiy sharoit, adabiy oqim va metodlar, hokim ijtimoiy-siyosiy qarashlar bilan bogʻliq holda turlicha xarakter kasb etib keldi. K. Marks, F. Engels va V. I. Lenin materialistik", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Критика литературная", "raw_meaning": "(гр. kritike — ҳукм сўзидан) — адабий танқид. Адабиётшуносликнинг таркибий қисми, мустақил бир соҳаси бўлиб, у адабий жараённи, шу жараёнда яратилаётган бадиий асарларнинг ғоявий-эстетик қиммати, умумхалқ адабиётидаги ўрнини, муваффақият ва чекинишларни, адабий жараённинг йўналишини аниқлаб, баҳолаб берувчи адабий ижод тури. Адабий танқид ўз характерига кўра жуда мураккаб бўлиб, у тадқиқотчидан адабиёт назариясини, тарихини, ҳозирги адабий жараённи, эстетик қарашлар тарихини ва типларини, ижтимоий-сиёсий, ижтимоий-иқтисодий, ижтимоий-маданий ҳаётни яхши билишни талаб этади. Адабий танқид адабиётшуносликнинг ҳам назарий, ҳам амалий соҳасидир. Яратилган ҳар бир асарни эстетик нуқтаи назардан таҳлил этиш унинг назарий томони бўлса, амалий томони шундаки, ўзи таҳлил этаётган асарнинг ижтимоий ҳаётдаги ролини, бу асардаги образлар, фикрларнинг ўқувчиларга таъсирини аниқлаб беради ва айни пайтда, ўқувчини асардаги фикрларга, образларга эргашишга даъват этади. Мана шу икки жиҳатга кўра адабий танқид ғоят масъулиятли соҳадир. Танқидчи ҳамма вақт ёзувчи ва китобхон ўртасида одил ҳакам бўлмоғи лозим. Жаҳон адабий танқидчилари ичида Лессинг, Дидро, Белинский, Чернишевский, Добролюбов, Меринг, Луначарскийларнинг номи машҳурдир. Адабий танқид Аристотель замонидан буён, турли тарихий шароит, адабий оқим ва методлар, ҳоким ижтимоий-сиёсий қарашлар билан боғлиқ ҳолда турлича характер касб этиб келди. К. Маркс, Ф. Энгельс ва В. И. Ленин материалистик"}}]}