{"headword": "koʻp", "key": "kop", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "KOʻP ' miqdori meʼyordan ortiq'. Bolalik kunlarimda, uyqusiz tunlarimda K oʻ p ertak eshitgandim (Hamid Olimjon). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli köp tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 396; Devon, III, 130; DS, 317), oʻzbek tilida ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: köp > kop", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Son, miqdor jihatidan, meʼyordan yoki nisbatan ortiq", "examples": [{"text": "Koʻp kitob", "source": ""}, {"text": "Koʻp odam", "source": ""}, {"text": "Ular bizdan koʻp", "source": ""}, {"text": "Shunaqa koʻp latifa, choʻpchak, maqol biladiki", "source": "Sa’dulla Siyoyev, Yorugʻlik"}, {"text": "Bolalik kunlarimda, uyqusiz tunlarimda Koʻp ertak eshitgandim, Soʻzlab berardi buvim", "source": "Hamid Olimjon"}, {"text": "Kichkina chugʻurchuqlar shuncha koʻp qoʻndilarki, daraxtlarning shoxlari, qishda qalin qor bosgandagi singari, yerga salom berib qoldi", "source": "Mirzakalon Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha"}]}, {"order": 2, "text": "Vaqt eʼtibori bilan ortiq, uzoq vaqt davomida; uzoq", "examples": [{"text": "Koʻp kutmoq", "source": ""}, {"text": "Oʻzing bilasan, bolam. Koʻp oʻtirma", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "U [Otabek] Marg‘ilonda koʻp toʻxtamas, bir kun, uzoqqa tortilsa, ikki-uch kun turib qaytar edi", "source": "Abdulla Qodiriy, Oʻtgan kunlar"}, {"text": "Esimda bor, koʻp boʻldi, yoshlik chogʻimda shahardagi simkorlar ish tashlaganlar", "source": "U. Ismoilov, Saylanma"}]}, {"order": 3, "text": "Oradan uzoq vaqt oʻtmasdan, tez-tez, dam-badam", "examples": [{"text": "Men uni koʻp koʻraman", "source": ""}, {"text": "Ular biznikiga koʻp kelishadi", "source": ""}, {"text": "Boʻyim yetib, aqlim kirgan sayin, ilularni koʻproq oʻylaydigan boʻlib qoldim", "source": "O‘tkir Hoshimov, Qalbingga quloq sol"}]}, {"order": 4, "text": "Ortiq darajada, ortiq; juda, gʻoyatda", "examples": [{"text": "Boyoqish koʻp yaxshi odam edi, insofli, hamiyatli edi", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "[Qozi boyga:] Mingboshi dodho sizga qilgan beadabligidan koʻp pushaymon", "source": "Hamza, Boy ila xizmatchi"}, {"text": "Bahor, sogʻintirding axir koʻp uzoq!", "source": "Abdulla Oripov, Yillar armoni"}]}, {"order": 5, "text": "ot vazifasida. Koʻp kishilar, koʻpchilik. Gap koʻp - biror narsaning mohiyatan, amalda ahamiyati katta, juda muhim xususiyatlarga ega ekanini qayd etadi. Koʻpga bormaydi - koʻp davom etmaydi, uzoqqa choʻzilmaydi, tez barham topadi. Koʻpga kelgan toʻy - toʻy. Koʻpi bilan yoki Koʻp deganda - koʻp boʻlsa, eng uzogʻi bilan. Koʻpni koʻrgan - koʻp voqea-hodisalarni boshidan kechirgan, koʻp turmush tajribasiga ega. Xudo koʻp koʻrdi - biror odam yoki narsadan ayrilganda ishlatiladigan ibora", "examples": [{"text": "Koʻpdan quyon qochib qutulmas", "source": "Maqol"}, {"text": "Koʻpga kelgan toʻy", "source": ""}, {"text": "Balki shuning uchun koʻplar tayyor uy turganda, imorat solaman, deb shahar chekkasiga yugurar", "source": "Oʻtkir Hoshimov, Qalbingga quloq sol"}, {"text": "Tibbiyotda aniq va tez fursatda diagnoz qoʻyishda gap koʻp", "source": "Gazetadan"}, {"text": "Bunday muloyimlik koʻpga bormaydi", "source": "Ergash Raimov, Ajab qishloq"}, {"text": "Xoʻp desangiz.. koʻpi bilan uch-toʻrt kechada saranjomlab tashlayman", "source": "Abdulla Qaqhor, Qoʻshchinor chiroqlari"}, {"text": "Siz koʻpni koʻrgansiz. Sizni eshitsak, aqlimizga aql qoʻshiladi, otaxon, soʻzlayvering", "source": "Sunnatilla Anorboyev, Oqsoy"}, {"text": "Gavharning qarshisida, boya oʻzi o‘ylagandek, olifta kiyinishni yaxshi koʻradigan qiz emas, koʻpni koʻrgan, turmushning pastu baland soʻqmoqlaridan oʻtib kelgan inson oʻtirardi", "source": "Hoshimov, Qalbingga quloq sol"}, {"text": "[Iqbol:] Birgina koʻngil chirogʻim siz edingiz. Xudoyim sizni ham manga koʻp koʻrsa", "source": "N. Safarov, Uygʻonish"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"source": "uz.wiktionary", "license": "CC BY-SA 4.0", "source_url": "https://uz.wiktionary.org/wiki/ko%CA%BBp"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "95"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Son yoki miqdor jihatidan katta, bir qancha.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "КЎП", "raw_meaning": "ÇOK Сон ёки миқдор жиҳатидан катта, бир қанча."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "481"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "много", "examples": [{"text": "koʻp paxta terildi", "source": ""}, {"text": "mening doʻstlarim koʻp", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ko‘p", "raw_meaning": "много, обильно, значительно; многочисленный, обильный, значительный; ~ paxta terildi собрано много хлопка; mening do‘stlarim ~ у меня много друзей; ~dan-~ очень много, множество; ~ bilgan oz so‘zlar погов. кто много знает, тот мало говорит; ~ gap eshakka yuk погов. (букв. многословие — груз для осла); соотв. много слов — кладь для ослов, а короткое слово — украшение мира; больше дела, меньше слов; ~ bo‘lsa ketar, oz bo‘lsayar погов. шутл. когда много, всё уйдёт (израсходуется), а когда мало, как-нибудь хватит; ◊ ~ni ko‘rgan (odam) человек, много видевший, бывалый человек; ~ yaxshi очень хорошо; ~ jon большая семья; ~ yashang благожел. браво!; живите долго; благодарю вас!; ~ qatori вместе со всеми; как все, так и я; как и другие."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "530"}, "pos": "adv", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "- ish", "source": ""}, {"text": "koʻp ishlamoq", "source": ""}, {"text": "koʻp marta", "source": ""}, {"text": "koʻp odamlar", "source": ""}, {"text": "koʻp sonli", "source": ""}, {"text": "koʻp vaqt", "source": ""}, {"text": "koʻp yillar", "source": ""}, {"text": "koʻp yillik", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ko‘p", "raw_meaning": "adv much, a lot of; many, numerous, plenty of, a great deal; - ish a lot of work; ~ ishlamoq work hard; ~ marta many times; ~ odamlar a lot of people ~ sonli numerous; ~ vaqt a long time; ~ yillar many years; ~ yillik of many years"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-qoraqalpoqcha lugʻat", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Tarjima", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "69"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}, {"order": 3, "text": "", "examples": []}, {"order": 4, "text": "", "examples": []}, {"order": 5, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "KO‘P", "raw_meaning": "1. kóp, mol, birqansha; 2. uzaq, uzaq waqıt dawamında; 3. tez-tez; 4. artıq; júdá, dım; 5. kópshilik."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "96"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "koʻp", "raw_meaning": "viel, (moʻl) reichlich, ergiebig; ~ yillik mehrjährig; ~ marta vielmals"}}, {"dictionary": {"name": "«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati", "title": "\"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). \"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z\" nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/qutadgu-bilig-dagi-sozlarning-ozbekcha-ruscha-va-inglizcha-izohli-lugati/", "page": "203"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "Čïyayqa ülädi köp altun kümüš", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "KÖP", "raw_meaning": "ko‘p – много – many. Čïyayqa ülädi köp altun kümüš– Kambag‘allarga ko‘p oltin, kumush ulashdi – Бедным он раздал много"}}]}