{"headword": "КОНВЕРГЕНТНАЯ ГРАНИЦА ПЛИТ", "key": "konvergentnaya granitsa plit", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь нефтегазовой промышленности", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Терминологический", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "241"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "litosfera plitalarining birikish chegaralari. Vadati-Benoff zonalari bilan ifodalanib, ushbu zonalarning choʻkish yoʻnalishi boʻyicha siqilishini koʻrsatadi. P.k.ch.da Yerdagi ogʻirlik kuchlari anomaliyasining eng yuqori qiymatlari va issiqlik oqimining eng kichik miqdori qayd qilinadi. Plitalarning oʻzaro taʼsiridan P.k.ch. boʻylab quyidagilar yuzaga keladi: bir okean plitasining boshqasi ostiga surilishi va yoysimon joylashgan orollar yoyining hosil boʻlishi; okean plitasining kontinental plita ostiga surilishi va faol kontinental chekkalar hosil boʻlishi; plitalarning kontinental qismining toʻqnashuvidan burmalanish mintaqasining hosil boʻlishi va h.k. Odatda, P.k.ch. dengiz sathidan 10 km gacha boʻlgan nov koʻrinishidagi chuqurliklar bilan ifodalanadi. Ayrim novlar yosh choʻkindilar bilan toʻlib depressiyalarni niqoblab turadi. Choʻkayotgan blok astenosferaga kirib borganda uning ustida andezit tarkibli magma manbai hosil qiladi, u oʻz navbatida jins qatlamlari orasiga kirib boradi va yer yuziga otilib chiqadi. Magmaning hosil boʻlishi va toʻplanishi aniq yechilmagan boʻlib, munozaralidir. Bunday magmatik faollik agarda yuqorida yotgan poʻst okean poʻsti boʻlsa vulkan orollari yoyini, agarda kontinental poʻst boʻlsa, u holda andezit tarkibli vulkanik togʻ tizmalarini hosil qiladi. Vulkan yoylari va togʻ tizmalari qoʻshni chuqur suvli novlar bilan tutashib ketadi va ularga nisbatan parallel joylashadi. Vulkan yoylari bilan musbat anomaliyalar, chuqur suvli novlar bilan — manfiy anomaliyalar (Buge anomaliyalari) bogʻliq. P.k.ch. seysmik jihatdan faol. Gipotsentrlar nafaqat chegaralarga yaqin sayoz zonalarda joylashgan, balki choʻkayotgan bloklarda ham uchrab, ayrimlari 700 km li chuqurlikkacha yetib boradi. Toʻplangan maʼlumotlardan P.k.ch. birinchi navbatda kontinent chekkalariga yaqin joylashgan okean litosferasida yuzaga kelishi aniqlan-", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "КОНВЕРГЕНТНАЯ ГРАНИЦА ПЛИТ — Плиталарнинг конвергент чегараси", "raw_meaning": "литосфера плиталарининг бирикиш чегаралари. Вадати-Беньофф зоналари билан ифодаланиб, ушбу зоналарнинг чўкиш йўналиши бўйича сиқилишини кўрсатади. П.к.ч.да Ердаги оғирлик кучлари аномалиясининг энг юқори қийматлари ва иссиқлик оқимининг энг кичик миқдори қайд қилинади. Плиталарнинг ўзаро таъсиридан П.к.ч. бўйлаб қуйидагилар юзага келади: бир океан плитасининг бошқаси остига сурилиши ва ёйсимон жойлашган ороллар ёйининг ҳосил бўлиши; океан плитасининг континентал плита остига сурилиши ва фаол континентал чеккалар ҳосил бўлиши; плиталарнинг континентал қисмининг тўқнашувидан бурмаланиш минтақасининг ҳосил бўлиши ва ҳ.к. Одатда, П.к.ч. денгиз сатҳидан 10 км гача бўлган нов кўринишидаги чуқурликлар билан ифодаланади. Айрим новлар ёш чўкиндилар билан тўлиб депрессияларни ниқоблаб туради. Чўкаётган блок астеносферага кириб борганда унинг устида андезит таркибли магма манбаи ҳосил қилади, у ўз навбатида жинс қатламлари орасига кириб боради ва ер юзига отилиб чиқади. Магманинг ҳосил бўлиши ва тўпланиши аниқ ечилмаган бўлиб, мунозаралидир. Бундай магматик фаоллик агарда юқорида ётган пўст океан пўсти бўлса вулкан ороллари ёйини, агарда континентал пўст бўлса, у ҳолда андезит таркибли вулканик тоғ тизмаларини ҳосил қилади. Вулкан ёйлари ва тоғ тизмалари қўшни чуқур сувли новлар билан туташиб кетади ва уларга нисбатан параллель жойлашади. Вулкан ёйлари билан мусбат аномалиялар, чуқур сувли новлар билан — манфий аномалиялар (Буге аномалиялари) боғлиқ. П.к.ч. сейсмик жиҳатдан фаол. Гипоцентрлар нафақат чегараларга яқин саёз зоналарда жойлашган, балки чўкаётган блокларда ҳам учраб, айримлари 700 км ли чуқурликкача етиб боради. Тўпланган маълумотлардан П.к.ч. биринчи навбатда континент чеккаларига яқин жойлашган океан литосферасида юзага келиши аниқлан-"}}]}