{"headword": "kolliziya", "key": "kolliziya", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Qarama-qarshi kuchlar, qarashlar, intilishlar, qiziqishlar toʻqnashuvi; badiiy asarda: tasvirlanayotgan turli qahramonlarning xarakterlari oʻrtasidagi, harakatlar bilan sharoit, holat oʻrtasidagi ziddiyat, qarama-qarshilik.", "examples": [{"text": "Undagi adashish, keyin toʻgʻri yoʻlga tushib olish kolliziyasi, bu boradagi kechinma va intilishlar dramaning asosini tashkil etadi.", "source": "OʻTA"}, {"text": "Muallif gʻoyani ochishda xarakterlarning ichki kurashiga, psixologik kolliziyasiga amal qilgan.", "source": "Gazetadan"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/kolliziya"}}, {"dictionary": {"name": "Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari izohli lugʻati", "title": "Ахборот-Коммуникация Технологиялари Изоҳли Луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Амиров, Д.М.; Атаджанов, А.Ю.; Атаджанов, Д.Ю.; Ибрагимов, Д.А.; Раҳимжонов, З.Ё.; Саидхўжаев, С.С. (2010). Ахборот-Коммуникация Технологиялари Изоҳли Луғати. Tashkent: БМТТДнинг Ўзбекистондаги ваколатхонаси.", "url": "https://til.uz/lugatlar/axborot-kommunikatsiya-texnologiyalari-izohli-lugati/", "page": "112"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Ikki ishchi stansiyasi (kompyuterlar) tomonidan bir vaqtning oʻzida maʼlumotlar uzatish uchun yagona muhit (kabel)dan, masalan, lokal tarmoqdan, birgalikda foydalanishga qilingan urinish natijasi. Bu signallarning yoʻqolishiga va takroran uzatish zaruriyatini tugʻdiradi.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Axborot muhofazasida – turli xabarlarning xesh-funksiyalari bir-biriga teng boʻlib chiqish hodisasi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "коллизия", "raw_meaning": "ингл: collision рус: коллизия 1 Икки ишчи станцияси (компьютерлар) томонидан бир вақтнинг ўзида маълумотлар узатиш учун ягона муҳит (кабель)дан, масалан, локал тармоқдан, биргаликда фойдаланишга қилинган уриниш натижаси. Бу сигналларнинг йўқолишига ва такроран узатиш заруриятини туғдиради. 2 Ахборот муҳофазасида – турли хабарларнинг хеш-функциялари бир-бирига тенг бўлиб чиқиш ҳодисаси."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "523"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "kolliziya", "raw_meaning": "n collision, clash, conflict"}}, {"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "138"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "(лат. collisio — тўқнашув, қарама-қаршилик сўзидан)", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "kolliziya. Badiiy asarda xarakterlarning oʻzaro kurashi, sharoit va xarakterlar oʻrtasidagi toʻqnashuv. Mazkur termin estetikaga Gegel tomonidan kiritilgan boʻlib, u asarning janr xususiyatlariga qarab, shuningdek, mavzu, gʻoya va ijodkor uslubiga koʻra, turlicha xarakter kasb etadi. Masalan, V. Shekspir tragediyalarida tragik kolliziyalar ustun boʻlsa, Hamza, Komil Yashin dramalarida dramatik kolliziyalar, A. Qahhor hikoyalarida esa komik kolliziyalar yetakchilik qiladi. Kolliziya epik asarlarda voqealar bilan gʻoya birligining asosini tashkil etsa, lirikada tuygʻular, kechinmalar toʻqnashuvini taʼminlaydi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Коллизия", "raw_meaning": "(лат. collisio — тўқнашув, қарама-қаршилик сўзидан) — коллизия. Бадиий асарда характерларнинг ўзаро кураши, шароит ва характерлар ўртасидаги тўқнашув. Мазкур термин эстетикага Гегель томонидан киритилган бўлиб, у асарнинг жанр хусусиятларига қараб, шунингдек, мавзу, ғоя ва ижодкор услубига кўра, турлича характер касб этади. Масалан, В. Шекспир трагедияларида трагик коллизиялар устун бўлса, Ҳамза, Комил Яшин драмаларида драматик коллизиялар, А. Қаҳҳор ҳикояларида эса комик коллизиялар етакчилик қилади. Коллизия эпик асарларда воқеалар билан ғоя бирлигининг асосини ташкил этса, лирикада туйғулар, кечинмалар тўқнашувини таъминлайди."}}, {"dictionary": {"name": "Psixologiya terminlarining izohli lugʻati", "title": "РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ПСИХОЛОГИЯ ТЕРМИНЛАРИНИНГ ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Турғунов, Қ. (1975). РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ПСИХОЛОГИЯ ТЕРМИНЛАРИНИНГ ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ. Tashkent: Ўқитувчи» нашриёти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-ozbekcha-psixologiya-terminlarining-izohli-lugati/", "page": "73"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "(лат. collisio — тўқнашув)", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "inson psixikasi, ongidagi qarama-qarshi ruhiy kuchlarning, motivlarning oʻzaro toʻqnashuvi.", "examples": [{"text": "Mas., aql bilan hissiyotning, iroda bilan hissiyotning yoki ehtiyoj bilan qiziqishlarning toʻqnashuvi.", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "КОЛЛИЗИЯ", "raw_meaning": "(лат. collisio — тўқнашув) —коллизия; инсон психикаси, онгидаги қарама-қарши руҳий кучларнинг, мотивларнинг ўзаро тўқнашуви. Мас., ақл билан ҳиссиётнинг, ирода билан ҳиссиётнинг ёки эҳтиёж билан қизиқишларнинг тўқнашуви."}}, {"dictionary": {"name": "Neft va gaz sanoati izohli lugʻati", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Terminologik", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "234"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "okeanlarning oxirgi yopilish bosqichida kontinental litosfera segmentlarining toʻqnashuvi. Sial kontinental massalarning kuchli oquvchanligi ularning mantiyaga qaytishiga yoʻl qoʻymaydi, shu sababli okean chekkalaridagi (sust va faol chekkalar, yoysimon joylashgan orollar va sh.k.) kollizion zonalarning va ulardagi majmualar kengligining kamayishi tektonik gʻijimlanish taʼsirida amalga oshadi. Hozirgi vaqtda K. Oʻrta dengiz-Himolay burmalanish mintaqasida bir necha ming kilometr masofada namoyon boʻladi. Kontinent-kontinent, baʼzan kontinent-yoysimon joylashgan orollar yoki ikki yoysimon orollarning K.si (toʻqnashuvi) farqlanadi. Alp-Himolay mintaqasida yuzaga keladigan K. va u bilan bogʻliq harakat va deformatsiyalar Yevroosiyo qitʼasining janubiy qismiga Hindiston va Arabiston plitalarining kelib toʻqnashuvi bilan bogʻliq. Bu joylarda burmalanish mintaqasining siqilishidan (gʻijimlanishi) Panjob va Assam burmalari hosil boʻlgan. Bir-biriga qarab harakatlanayotgan Hindiston va Yevroosiyo plitalarining tezligi K. boshlanguncha 15—20 sm/yil boʻlgan, bu jarayon hozirgacha davom etmoqda. F.Patria va H. Achache (1984) fikricha, dastlab (oligotsengacha) tezlik 10 sm/yil, keyinchalik — 5 sm/yil va undan kam boʻlgan. K. boshlangandan soʻng ularning oʻzaro yaqinlashishi 2000 km ga teng. Hozirgi vaqtda ham Hindiston va Yevroosiyo plitalari K.si davom etmoqda, bu jarayon hududni nafaqat seysmik faolligida, shu bilan birga zamonaviy lazerli geodezik asboblar yordamida aniqlangan surilma (Pomirda) va siljima (Talas-Fargʻona) koʻrinishidagi zamonaviy harakatlarda koʻrinadi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "КОЛЛИЗИЯ — Коллизия", "raw_meaning": "океанларнинг охирги ёпилиш босқичида континентал литосфера сегментларининг тўқнашуви. Сиаль континентал массаларнинг кучли оқувчанлиги уларнинг мантияга қайтишига йўл қўймайди, шу сабабли океан чеккаларидаги (суст ва фаол чеккалар, ёйсимон жойлашган ороллар ва ш.к.) коллизион зоналарнинг ва улардаги мажмуалар кенглигининг камайиши тектоник ғижимланиш таъсирида амалга ошади. Ҳозирги вақтда К. Ўрта денгиз-Ҳимолай бурмаланиш минтақасида бир неча минг километр масофада намоён бўлади. Континент-континент, баъзан континент-ёйсимон жойлашган ороллар ёки икки ёйсимон оролларнинг К.си (тўқнашуви) фарқланади. Альп-Ҳимолай минтақасида юзага келадиган К. ва у билан боғлиқ ҳаракат ва деформациялар Евроосиё қитъасининг жанубий қисмига Ҳиндистон ва Арабистон плиталарининг келиб тўқнашуви билан боғлиқ. Бу жойларда бурмаланиш минтақасининг сиқилишидан (ғижимланиши) Панжоб ва Ассам бурмалари ҳосил бўлган. Бир-бирига қараб ҳаракатланаётган Ҳиндистон ва Евроосиё плиталарининг тезлиги К. бошлангунча 15—20 см/йил бўлган, бу жараён ҳозиргача давом этмоқда. Ф.Патриа ва Ҳ. Ачаче (1984) фикрича, дастлаб (олигоценгача) тезлик 10 см/йил, кейинчалик — 5 см/йил ва ундан кам бўлган. К. бошлангандан сўнг уларнинг ўзаро яқинлашиши 2000 км га тенг. Ҳозирги вақтда ҳам Ҳиндистон ва Евроосиё плиталари К.си давом этмоқда, бу жараён ҳудудни нафақат сейсмик фаоллигида, шу билан бирга замонавий лазерли геодезик асбоблар ёрдамида аниқланган сурилма (Помирда) ва силжима (Талас-Фарғона) кўринишидаги замонавий ҳаракатларда кўринади."}}]}