{"headword": "kir", "key": "kir", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "1 Badan, kiyim va shu kabilarga chang-toʻzon oʻtirishi tufayli va boshqa yoʻllar bilan hosil boʻladigan ifloslik. shsh Moʻysafid capma-rosh.. kirdan qatirmalanib yaltiragan lungini [Yoʻlchining", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Kir bosgan, kirlangan. sht", "examples": [{"text": "Kir koʻylak. Qoʻllari kir", "source": ""}, {"text": "Egnida tirsagi qirilgan kostyum, Yoqa kir, tugmasiz, yuz yamalgan shim", "source": "Uygʻun, Ustasi farang"}, {"text": "Yoʻlchi uning boshini kir yostiqqa ohista qoʻydi", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}]}, {"order": 2, "text": "Yaramas, jirkanch, iflos", "examples": [{"text": "Faqat ana shu kir maqsadga yetish niyatida Aliqul bilan fikran boʻlsa ham bitim tuzding", "source": "Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli"}, {"text": "Yoshlik oʻtdi. Boʻyi yetdi. Kir odat uni zindondek hovliga soldi", "source": "Mirtemir"}]}, {"order": 3, "text": "Yuviladigan yoki yuvilgan kiyim-kechak, sochiq, dasturxon va sh. k. buyumlar", "examples": [{"text": "Gulnor titroqlablari bilan bazoʻrgina: -Yaxshi.. ammangizni sevintiring, man nima ? — dedi-da, kir yoyishni bahona qilib, uzoqlashdi", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "[Oyimxon] Ochdan oʻlmaslik uchun ertadan kechgacha kir yuvib, haqiga bir kosa kepak olib, non qilib yegan", "source": "P. Tursun, Oʻqituvchi"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"source": "uz.wiktionary", "license": "CC BY-SA 4.0", "source_url": "https://uz.wiktionary.org/wiki/kir"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "90"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Badan, kiyim va sh.k.ga chang-toʻzon oʻtirishidan hosil boʻlgan ifloslik.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Yuviladigan yoki yuvilgan kiyim.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "КИР", "raw_meaning": "1.KİR 2.ÇAMAŞIR, BULAŞIK 1.Бадан, кийим ва ш.к.га чанг-тўзон ўтиришидан ҳосил бўлган ифлослик. 2.Ювиладиган ёки ювилган кийим."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "436"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Beyazla az miktarda karanın karışmasıyla oluşan renk.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Şehir ve kasabaların dışında kalan çoğu boş ve geniş yer.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "KIR", "raw_meaning": "1.БЎЗ РАНГ. 2.ДАЛА, ҚИР, МАЙДОН. 1.Beyazla az miktarda karanın karışmasıyla oluşan renk. 2.Şehir ve kasabaların dışında kalan çoğu boş ve geniş yer."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "439"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Herhangi bir şeyin veya vücudun üzerinde oluşan, biriken pislik.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "KİR", "raw_meaning": "КИР, ИФЛОС Herhangi bir şeyin veya vücudun üzerinde oluşan, biriken pislik."}}, {"dictionary": {"name": "Neft va gaz sanoati izohli lugʻati", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Terminologik", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "7"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "koʻmir ishqorli reagent", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "КИР", "raw_meaning": "кўмир ишқорли реагент"}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "475"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "kir koʻylak", "source": ""}]}, {"order": 2, "text": "", "examples": [{"text": "kir yuvmoq", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "kir", "raw_meaning": "1. грязь (на теле, белье и т.п.); грязный; нечистый; ~ koʻylak грязная рубашка; 2. бельё; ~ yuvmoq стирать бельё; ◊ koʻnglida ~i yoʻq чистосердечный; ~ koʻylakka kishan yoqa ирон. на грязное платье да праздничный воротник; pul – qoʻlning ~i, yuvsa ketar посл. деньги — грязь рук, смоешь — и их нет."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "522"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "kir 1.", "raw_meaning": "n dirt, filth; 2. unclean, dirty; polluted; ~ dastro'mol unclean (dirty) handkerchief"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-qoraqalpoqcha lugʻat", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Tarjima", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "66"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}, {"order": 3, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "KIR", "raw_meaning": "1. kir, ılas, patas, daǵal, iplas; 2. kir basqan, kirlegen; 3. awıs. jerkenishli, jaman."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "90"}, "pos": "adj.", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "schmutzig", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Wäsche f", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "kir 1.", "raw_meaning": "adj. schmutzig, unsauber; 2. subs. Wäsche f; ~ yuvmoq Wäsche waschen"}}, {"dictionary": {"name": "Qurilish atamalari lugʻati", "title": "РУСЧА-ЎЗБЕКЧА-ҚОРАҚАЛПОҚЧА-ИНГЛИЗЧА ҚУРИЛИШ АТАМАЛАР ЛУҒАТИ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Қосимов, Э. У.; Тўлаганов, А. А.; Асқаров, Б. А.; Ахмедов, С. И.; Ешниязов, Р. Н.; Жумамуратов, Д. Қ.; Хабилов, Б. А.; Ашрабов, А. А.; Қосимов, И. И.; Юсупов, Р. А.; Касимова, Г. А.; Пурханатдинов, А. П. (2017). РУСЧА-ЎЗБЕКЧА-ҚОРАҚАЛПОҚЧА-ИНГЛИЗЧА ҚУРИЛИШ АТАМАЛАР ЛУҒАТИ. Tashkent: Fan va texnologiya.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-ozbekcha-qoraqalpoqcha-inglizcha-qurilish-atamalar-lugati/", "page": "100"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Кир", "raw_meaning": "Битумлашган тупроқ Битумланған топырақ Quire"}}, {"dictionary": {"name": "Maʼnaviyat lugʻati", "title": "МАЪНАВИЯТ ЛУҒАТИ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Маҳмудов, Низомиддин; Саидқулов, Зокиржон; Сотимов, Ғофуржон; Нишонов, Манабжан; Абдуллаев, Абдулҳай; Байназарова, Аслия (2012). МАЪНАВИЯТ ЛУҒАТИ. Tashkent: Маънавият.", "url": "https://til.uz/lugatlar/manaviyat-lugati/", "page": "75"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Кир", "raw_meaning": "грязь // грязный dirt, filth; mud saleté, mal propreté, impureté // sale, impur (1) وَسَخٌ، وَخَلٌ؛ (2) بَيَاضَاتٌ، غَسِيلٌ"}}, {"dictionary": {"name": "«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati", "title": "\"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). \"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z\" nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/qutadgu-bilig-dagi-sozlarning-ozbekcha-ruscha-va-inglizcha-izohli-lugati/", "page": "197"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "Kiši kirmädük elkä kirsä qalï, kelin teg bolur er ayïn teg tili", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "KIR=", "raw_meaning": "kirmoq– входить – enter. Kiši kirmädük elkä kirsä qalï, kelin teg bolur er ayïn teg tili – Agar kishi oldin kirmagan elga kirsa, kelindek boʻlib tili kalimaga kelmay qoladi – Если человек входит в страну, в которой он не был, он становится как невеста и язык его немеет – If a person enters a country in which he was not, he becomes like a bride and his tongue grows numb (QBN, 47₂ QBN, 483; 24b2)."}}]}