{"headword": "kibernetika", "key": "kibernetika", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь узбекского языка", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Толковый", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Boshqaruv jarayonlari hamda mashinalar, tirik organizmlar va jamiyatda axborot-maʼlumot uzatishning umumiy qonuniyatlari haqidagi fan.", "examples": [{"text": "Texnikaviy kibernetika. Iqtisodiy kibernetika. Tibbiyot kibernetikasi.", "source": ""}, {"text": "Kibernetikaning texnik asosini elektron hisoblash mashinalari tashkil etadi.", "source": "OʻzME"}]}, {"order": 2, "text": "Informatikada: axborot-maʼlumot olish, saqlash va uni qayta ishlashning umumiy qonunlari haqidagi fan.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/kibernetika"}}, {"dictionary": {"name": "Толковый словарь информационно-коммуникационных технологий", "title": "Ахборот-Коммуникация Технологиялари Изоҳли Луғати", "kind": "Терминологический", "imprint": "Амиров, Д.М.; Атаджанов, А.Ю.; Атаджанов, Д.Ю.; Ибрагимов, Д.А.; Раҳимжонов, З.Ё.; Саидхўжаев, С.С. (2010). Ахборот-Коммуникация Технологиялари Изоҳли Луғати. Tashkent: БМТТДнинг Ўзбекистондаги ваколатхонаси.", "url": "https://til.uz/lugatlar/axborot-kommunikatsiya-texnologiyalari-izohli-lugati/", "page": "107"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Tabiat va jamiyatda boshqaruv hamda aloqa haqidagi fan. Kibernetika tabiatning va jamiyatning murakkab obyektlariga, ularning tashkil boʻlish usulidan qatʼiy nazar, boshqaruvchi va boshqariladigan elementlardan tashkil topgan, ular orasida toʻgʻri va teskari axborot aloqasi mavjud boʻlgan katta kibernetik tizim deb qaraydi. Kompyuterlar yaratilishi va rivojlanishi bilan kibernetik yondashuv keng tatbiq qilina boshladi. Bu kibernetika qator ilmiy yoʻnalishlarning yuzaga kelishiga olib keldi: - Diskret matematikaga asoslangan nazariy kibernetika. U boshqarish nazariyasi va axborot nazariyasi bilan shugʻullanadi. - Texnik kibernetika. U boshqarishning avtomatlashtirish vositalari, shu jumladan, kompyuterlar va avtomatlashtirilgan boshqarish tizimlari bilan shugʻullanadi. - Biologik kibernetika. U biologiyada va tibbiyotda kibernetika gʻoyalaridan foydalanadi. - Iqtisodiy kibernetika. U iqtisodiy jarayonlarning matematik modellarini yaratish va iqtisodiy hisoblarda kompyuterlar qoʻllash bilan shugʻullanadi. - Ijtimoiy kibernetika kishilik jamiyatida boʻladigan turli jarayonlarni boshqarish uchun matematika modellarini quradi va oʻrganadi. Kibernetik tizimlar misollari: texnikadagi avtomatik rostlagichlar, kompyuterlar, inson miyasi, biologik populyatsiyalar, kishilik jamiyati. Har bir bunday tizim axborotni idroklay, xotiralay va qayta ishlay oladigan, hamda axborot almasha oladigan oʻzaro bogʻlangan obyektlar toʻplamidan iborat. Kibernetika qoʻygan koʻpgina masalalar bilan hozirgi kunda informatika va axborot texnologiyalari sohasi shugʻullanmoqda. Oʻzbekistonda Hisoblash markaziga ega boʻlgan OʻzR FA Kibernetika instituti akademik Vosil Qobulovich Qobulov tashabbusi bilan 1966 yilda tashkil etilgan va yuqorida keltirilgan barcha yoʻnalishlarda aktiv tadqiqotlar olib borgan.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "кибернетика", "raw_meaning": "ингл: cybernetics рус: кибернетика Табиат ва жамиятда бошқарув ҳамда алоқа ҳақидаги фан. Кибернетика табиатнинг ва жамиятнинг мураккаб объектларига, уларнинг ташкил бўлиш усулидан қатъий назар, бошқарувчи ва бошқариладиган элементлардан ташкил топган, улар орасида тўғри ва тескари ахборот алоқаси мавжуд бўлган катта кибернетик тизим деб қарайди. Компьютерлар яратилиши ва ривожланиши билан кибернетик ёндашув кенг татбиқ қилина бошлади. Бу кибернетика қатор илмий йўналишларнинг юзага келишига олиб келди: - Дискрет математикага асосланган назарий кибернетика. У бошқариш назарияси ва ахборот назарияси билан шуғулланади. - Техник кибернетика. У бошқаришнинг автоматлаштириш воситалари, шу жумладан, компьютерлар ва автоматлаштирилган бошқариш тизимлари билан шуғулланади. - Биологик кибернетика. У биологияда ва тиббиётда кибернетика ғояларидан фойдаланади. - Иқтисодий кибернетика. У иқтисодий жараёнларнинг математик моделларини яратиш ва иқтисодий ҳисобларда компьютерлар қўллаш билан шуғулланади. - Ижтимоий кибернетика кишилик жамиятида бўладиган турли жараёнларни бошқариш учун математика моделларини қуради ва ўрганади. Кибернетик тизимлар мисоллари: техникадаги автоматик ростлагичлар, компьютерлар, инсон мияси, биологик популяциялар, кишилик жамияти. Ҳар бир бундай тизим ахборотни идроклай, хотиралай ва қайта ишлай оладиган, ҳамда ахборот алмаша оладиган ўзаро боғланган объектлар тўпламидан иборат. Кибернетика қўйган кўпгина масалалар билан ҳозирги кунда информатика ва ахборот технологиялари соҳаси шуғулланмоқда. Ўзбекистонда Ҳисоблаш марказига эга бўлган ЎзР ФА Кибернетика институти академик Восил Қобулович Қобулов ташаббуси билан 1966 йилда ташкил этилган ва юқорида келтирилган барча йўналишларда актив тадқиқотлар олиб борган."}}, {"dictionary": {"name": "Англо-узбекский, узбекско-английский словарь", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Переводной", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "521"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "kibernetika", "raw_meaning": "n cybernetics"}}, {"dictionary": {"name": "Узбекско-английский общественно-политический словарь", "title": "ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар", "kind": "Терминологический", "imprint": "Қамбаров, Носир (2015). ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар. Tashkent: Yangi nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-inglizcha-lugat-ijtimoiy-siyosiy-sozlar-birikmalar-va-atamalar/", "page": "122"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "cybernetics.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "кибернетика", "raw_meaning": "cybernetics."}}, {"dictionary": {"name": "Толковый словарь психологических терминов", "title": "РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ПСИХОЛОГИЯ ТЕРМИНЛАРИНИНГ ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ", "kind": "Терминологический", "imprint": "Турғунов, Қ. (1975). РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ПСИХОЛОГИЯ ТЕРМИНЛАРИНИНГ ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ. Tashkent: Ўқитувчи» нашриёти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-ozbekcha-psixologiya-terminlarining-izohli-lugati/", "page": "71"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "лат. Kiuberno — бошқараман", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "texnika qurilmalaridagi, tirik organizmlardagi va kishilik jamiyatidagi asosiy boshqarish protsesslarini, ularning qonuniyatlarini matematik metodlar yordami bilan oʻrganuvchi fan.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "КИБЕРНЕТИКА", "raw_meaning": "(лат. Kiuberno — бошқараман) — кибернетика; техника қурилмаларидаги, тирик организмлардаги ва кишилик жамиятидаги асосий бошқариш процессларини, уларнинг қонуниятларини математик методлар ёрдами билан ўрганувчи фан."}}, {"dictionary": {"name": "Русско-узбекский словарь по математике", "title": "МАТЕМАТИКАДАН РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ЛУҒАТ", "kind": "Терминологический", "imprint": "Сабиров, Мардан Аюбович (1973). МАТЕМАТИКАДАН РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ЛУҒАТ. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/matematikadan-ruscha-ozbekcha-lugat/", "page": "89"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "kibernetika", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "киберне́тика", "raw_meaning": "кибернетика"}}]}