{"headword": "kesmoq", "key": "kes", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Tigʻ bilan tanasi, etini tilmoq, tilib ichiga kirmoq.", "examples": [{"text": "Betini ustara kesmoq. Tovonini shisha kesmoq.", "source": ""}, {"text": "Qoʻlingizga nima qildi, Shokirbek? — Pichoq kesib ketdi —", "source": ""}, {"text": "Yomon kesdimi?", "source": "A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar"}]}, {"order": 2, "text": "Tigʻli asbob bilan boʻlaklarga ajratmoq, boʻlaklamoq; qirqmoq.", "examples": [{"text": "Nonni kesmoq. Qovunni kesmoq. Qazini kesmoq.", "source": ""}, {"text": "Har vaqt maqtaydigan pichogʻini qinidan sugʻurib, tarvuzni kesdi.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "Ziyodaxon shitob bilan ugra kesar ekan, unga [Sidiqjonga] bir qarab qoʻydi.", "source": "A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari"}]}, {"order": 3, "text": "Ortiqcha, keraksiz qismni tigʻ bilan olib tashlamoq.", "examples": [{"text": "Tok kesmoq. Gul kesmoq.", "source": ""}, {"text": "Odatda, kuchuk bolaning qulogʻini, dumini kesishadi. Chunki buning ularga foydasi bor.", "source": "Sh. Xolmirzayev, Ogʻir tosh koʻchsa"}, {"text": "Choʻloq boʻlib yurtimga qaytganimdan qaytmaganim beriroq emasmi?. Qarorim shu: oyogʻimni kesmaysizlar.", "source": "N. Safarov, Olovli izlar"}, {"text": "Ogʻrisa ham, yarani oʻz vaqtida kesib tashlagan yaxshi.", "source": "A. Muxtor, Boʻronlarda bordek halovat"}]}, {"order": 4, "text": "Kanal, yoʻl va shu kabilar qurish uchun yoki yer ochish maqsadida balandlikni kovlab, qazib, yorib, orasini ochmoq.", "examples": [{"text": "Adirni kesib, yoʻl qurmoq.", "source": ""}, {"text": "Oqboʻra olislik qilsa, togʻni teshib oʻtirmay, kesib oʻtkazardik [suvni].", "source": "M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha"}]}, {"order": 5, "text": "Biror joyning oʻrtaroq qismidan, orasidan tikkalab yoʻl olmoq, yoʻnalmoq.", "examples": [{"text": "Hushi oʻziga kelgan Boʻta, birovning qoʻrgʻoniga bemahal moʻralab turganidan xijolat boʻlib, tolzorni kesib, orqasiga qaytdi.", "source": "S. Ahmad, Hukm"}, {"text": "Bular [jangchilar] shagʻal toʻkilgan katta yoʻlni kesib oʻtib, adirga tomon chiqib ketayotganda, botayotgan quyoshning horgʻin nuri roʻparadagi qorli togʻ choʻqqisini bir lahza qizartirdi-da, soʻndi.", "source": "A. Qahhor, Oltin yulduz"}]}, {"order": 6, "text": "Badanga (uning biror aʼzosiga) qattiq, taʼsirini oʻtkazmoq (asosan, sovuq haqida).", "examples": [{"text": "Kuchli izgʻirin quloqlarni kesadi, sovuqdan oyoqlarning barmoqlari uvushadi.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "Keyin Yigitali, badanlarini suv kesib yubordi shekilli, erinibgina qirgʻoqqa chiqib chalqancha tushib yotdi.", "source": "D. Nuriy, Osmon ustuni"}]}, {"order": 7, "text": "Oraga luqma tashlab, gapni boʻlmoq, toʻxtatmoq.", "examples": [{"text": "Yoʻlchi hali gapini bitirmagan edi, Mirzakarimboy uni kesdi: — Bir terining ichida qoʻy necha ozib, necha marta semiradi, — dedi salmoqlanib boy.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}]}, {"order": 8, "text": "Belgilamoq (masalan, narxni).", "examples": [{"text": "Ulgurji savdogarlarga sotiladigan mollarning narxini Hoji Hamdam kesib berardi.", "source": "M. Osim, Elchilar"}]}, {"order": 9, "text": "Jazoga hukm qilmoq.", "examples": [{"text": "Sud oʻgʻrini besh yilga kesdi.", "source": ""}, {"text": "[Amaki Fotimaga:] Endi eshikdan bir qadam nari jilma, pichoqni toʻrt joyingga uraman Keyin, mayli, hukumating meni kesadimi, osadimi, nima qilsa qilaversin!", "source": "P. Tursun, Oʻqituvchi"}, {"text": "Prokuror, otib oʻldirilsin, degan edi, sud., yetti yilga Sibirga kesdi.", "source": "Choʻlpon, Kecha va kunduz"}]}, {"order": 10, "text": "Pasaytirmoq, qaytarmoq, yoʻq qilmoq.", "examples": [{"text": "Kun misday qizib ketgan, faqat adir va soylardan kelgan shabada kunning taftini kesib, odamlarga orom berib turmoqda.", "source": "H. Nazir, Soʻnmas chaqmoqlar"}, {"text": "Achchiqni achchiq kesadi degandek, dadasining bu soʻzlari tashqaridagi sovuqni kesdi shekilli, Suvonjon eshikni kuch bilan ochib, oʻzini boʻronning quchogʻiga otdi.", "source": "S. Anorboyev, Oqsoy"}]}, {"order": 11, "text": "Kestirmoq 2.", "examples": [{"text": "Lekin mahallamizda gazeta oʻqiydigan bir shumtaka bor, u haromi: — Sultonbekdek bir davlatmand oʻz oʻgʻlini mavlud toʻyi bilan kesdi, deb gazetaga yozaman, — deydi.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "fe’l", "source_url": "https://izoh.uz/word/kes"}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "472"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "yetti oʻlchab, bir kes", "source": ""}, {"text": "achchiqni achchiq kesadi", "source": ""}]}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}, {"order": 3, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "kesmoq", "raw_meaning": "1. резать, срезать, обрезать, отрезать; yetti o‘lchab, bir kes посл. семь раз отмерь, один раз отрежь; achchiqni achchiq kesadi посл. горькое уничтожается горьким; соотв. клин клином вышибают; 2. рубить, срубить; отрубить; 3. прерывать, прекращать; ◊ tutgan yerini kesadigan упрямый, неуступчивый, непременно желающий поставить на своём; badanimni sovuq kesib ketdi меня проморозило до костей."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "520"}, "pos": "v", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "kesmoq", "raw_meaning": "v cut; carve; pass sentence (on); sentence (to), sentence"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-qoraqalpoqcha lugʻat", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Tarjima", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "65"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}, {"order": 3, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "KESMOQ", "raw_meaning": "1. kesiw, tujırıw, qıyıw, tiliw, qırqıw; 2. awıs. gápti bóliw, toqtatıw; 3. awıs. kesip ótiw."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "88"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}, {"order": 3, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "kesmoq", "raw_meaning": "1. schneiden vt, abschneiden vt, (zer)spanen vt; 2. (daraxtni) abhauen vt, abhacken vt, abschlagen vt; 3. (so'zni) abbrechen vt"}}, {"dictionary": {"name": "Soʻz boshqaruvi lugʻat-maʼlumotnomasi", "title": "Ўзбек-рус-инглиз-немис тилларида сўз бошқарувига доир луғат-маълумотнома / Словарь-справочник словесного управления узбекского-русского-английского-немецкого языков", "kind": "Terminologik", "imprint": "Федоров, Вениамин Александрович; Алиев, Ғани Ашурович (1997). Ўзбек-рус-инглиз-немис тилларида сўз бошқарувига доир луғат-маълумотнома / Словарь-справочник словесного управления узбекского-русского-английского-немецкого языков. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-rus-ingliz-nemis-tillarida-soz-boshqaruviga-doir-lugat-malumotnoma-slovar-spravochnik-slovesnogo-upravleniya-uzbekskogo-russkogo-angliyskogo-nemetskogo-yaz-kov/", "page": "82"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "Ona nonushtaga goʻsht (nima?) kesib qoʻydi.", "source": ""}, {"text": "The mother has cut the meat (what?) for breakfast.", "source": ""}, {"text": "Die Mutter hat zum Frühstück Fleisch (was?) aufgeschnitten.", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "259. кесмоқ", "raw_meaning": "Бсиз ТК: Она нонуштага гўшт (нима?) кесиб қўйди. нарезать ВП: На завтрак мать нарезала мясо (что?). to cut smth.: The mother has cut the meat (what?) for breakfast. aufschneiden A: Die Mutter hat zum Frühstück Fleisch (was?) aufgeschnitten."}}, {"dictionary": {"name": "«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati", "title": "\"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). \"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z\" nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/qutadgu-bilig-dagi-sozlarning-ozbekcha-ruscha-va-inglizcha-izohli-lugati/", "page": "193"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "Kür arslan keräk kes qulan tutquya", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "KES", "raw_meaning": "tez, tezkor – быстрый – fast. Kür arslan keräk kes qulan tutquya – Qulon tutish uchun arslondek tezkor bo‘lishi kerak – Нужно быть львом, чтобы поймать быстрого кулана – You need to be a lion to catch a quick kulan (QBH, 20₂)."}}, {"dictionary": {"name": "«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati", "title": "\"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). \"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z\" nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/qutadgu-bilig-dagi-sozlarning-ozbekcha-ruscha-va-inglizcha-izohli-lugati/", "page": "193"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "Oyulsuz kiši ölsä kesti uruy", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "KES=", "raw_meaning": "kesmoq, qirqmoq, uzilmoq – резать, прерывать, прекращать – cut. Oyulsuz kiši ölsä kesti uruy – Farzandsiz (o‘g‘ilsiz) kishi vafot etsa, urug‘i uziladi – Если умрет человек, не имеющий детей, [считай, что] он перекратил свой род – If a person who does not have children die, consider that he has reshaped his family (QBK, 247₁₄)."}}]}