{"headword": "Касыда", "key": "kasida", "entries": [{"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "128"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "(ар. قصيده — мақсад, ният сўзидан)", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Arab, fors-tojik va turkiy xalqlar klassik adabiyotidagi lirik turga mansub sheʼriy janrlardan biri boʻlib, u oʻz mazmuniga koʻra maqtovli, dabdabali xarakterga ega boʻladi va odatda, ayrim tarixiy shaxslarga va muhim voqealarga bagʻishlanadi. Qasida Oʻrta asrlar Sharq adabiyotida keng tarqalgan edi. Podsholar va ular madhiga bagʻishlangan haqiqatdan yiroq boʻlgan, maddohlik xarakteridagi qasidalar koʻproq saroy shoirlari ijodida uchraydi. Progressiv Sharq shoirlari ijodida qasida oʻzgacha xarakterda taraqqiy etdi. U koʻproq shoirlarning ijtimoiy-falsafiy qarashlarini bayon etuvchi janr sifatida yashadi. Bunday qasidalar oʻz xarakteriga koʻra ikki katta qismga ajraladi: a) maqtovlardan xoli falsafiy mazmundagi qasidalar; b) qasidai masnuʼ — sanʼatli, yaʼni bezakli qasida. Falsafiy qasidalar arab adabiyotida paydo boʻlib, keyinchalik boshqa xalqlar adabiyotida ham yuzaga keldi. Masalan, Nosir Xisrav, Xoqoniy, Usmon Muxtoriy, Jomiy, Navoiy, Fuzuliylar falsafiy qasidalarning ajoyib namunalarini yaratganlar. Qasidai masnuʼ esa Salmon Sovajiy, Sakkokiylar ijodida uchraydi. Mavjud qasidalarni mazmuniga koʻra quyidagi turlarga ajratish mumkin: a) qasidai bahoriya — qasidaning nasib qismi yoki butunlay oʻzi bahor tasviri, bahor madhiga bagʻishlangan; b) qasidai madhiya — biror shaxs yoki voqea madhiga bagʻishlangan qasidalar; v) qasidai faxriya — shoirning oʻz-oʻzidan faxrlanishiga bagʻishlangan qasidalar; g) qasidai xazoniya — nasib qismi yoki toʻliq oʻzi kuz fasliga bagʻishlangan qasidalar; d) qasidai hajviya — biror shaxs yoki voqea hajviga bagʻishlangan qasida; ye) qasidai holiya — shoirning oʻz hayoti va kayfiyatlariga bagʻishlangan boʻlib, u koʻpincha yashagan muhitidan shikoyat qilgan; yo) qasidai ishqiya — ishqiy mavzudagi qasida; j) qasidai xamriya — may haqidagi qasida. Qasidalar hajm jihatidan", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Касыда", "raw_meaning": "(ар. قصيده — мақсад, ният сўзидан) — қасида. Араб, форс-тожик ва туркий халқлар классик адабиётидаги лирик турга мансуб шеърий жанрлардан бири бўлиб, у ўз мазмунига кўра мақтовли, дабдабали характерга эга бўлади ва одатда, айрим тарихий шахсларга ва муҳим воқеаларга бағишланади. Қасида Ўрта асрлар Шарқ адабиётида кенг тарқалган эди. Подшолар ва улар мадҳига бағишланган ҳақиқатдан йироқ бўлган, маддоҳлик характеридаги қасидалар кўпроқ сарой шоирлари ижодида учрайди. Прогрессив Шарқ шоирлари ижодида қасида ўзгача характерда тараққий этди. У кўпроқ шоирларнинг ижтимоий-фалсафий қарашларини баён этувчи жанр сифатида яшади. Бундай қасидалар ўз характерига кўра икки катта қисмга ажралади: а) мақтовлардан холи фалсафий мазмундаги қасидалар; б) қасидаи маснуъ — санъатли, яъни безакли қасида. Фалсафий қасидалар араб адабиётида пайдо бўлиб, кейинчалик бошқа халқлар адабиётида ҳам юзага келди. Масалан, Носир Хисрав, Хоқоний, Усмон Мухторий, Жомий, Навоий, Фузулийлар фалсафий қасидаларнинг ажойиб намуналарини яратганлар. Қасидаи маснуъ эса Салмон Соважий, Саккокийлар ижодида учрайди. Мавжуд қасидаларни мазмунига кўра қуйидаги турларга ажратиш мумкин: а) қасидаи баҳория — қасиданинг насиб қисми ёки бутунлай ўзи баҳор тасвири, баҳор мадҳига бағишланган; б) қасидаи мадҳия — бирор шахс ёки воқеа мадҳига бағишланган қасидалар; в) қасидаи фахрия — шоирнинг ўз-ўзидан фахрланишига бағишланган қасидалар; г) қасидаи хазония — насиб қисми ёки тўлиқ ўзи куз фаслига бағишланган қасидалар; д) қасидаи ҳажвия — бирор шахс ёки воқеа ҳажвига бағишланган қасида; е) қасидаи ҳолия — шоирнинг ўз ҳаёти ва кайфиятларига бағишланган бўлиб, у кўпинча яшаган муҳитидан шикоят қилган; ё) қасидаи ишқия — ишқий мавзудаги қасида; ж) қасидаи хамрия — май ҳақидаги қасида. Қасидалар ҳажм жиҳатидан"}}]}