{"headword": "КАПИЛЛЯРНАЯ ВОДА", "key": "kapillyarnaya voda", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь нефтегазовой промышленности", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Терминологический", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "202"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "kapillyar gʻovaklardagi erkin suv. K.s. gʻovaklar qisman toʻlganda menisk kuchlari taʼsiri ostida, gʻovaklar toʻliq toʻlganda gidrostatik bosim taʼsiri ostida boʻladi. K.s.lar jins gʻovaklari, darzlari va boshqa boʻshliqlarida kapillyar kuchlar taʼsirida yuqoriga koʻtariladi va ushlanib turadi. K.s. aeratsiya zonasining pastki qismini egallab, maʼlum bir qalinlikdagi hoʻllanish zonasini hosil qiladi. Grunt suvi yuzasi ustida joylashgan boʻladi. Hoʻllanish zonasining pastki qismidagi kapillyar kanallar toʻliq toʻyingan, yuqori qismi esa qisman toʻyingan boʻladi. Kapillyar hoʻllanish zonasi balandligi kapillyar kanallar diametriga teskari proporsionaldir, kanallar diametri qanchalik kichik boʻlsa namlikning koʻtarilishi shunchalik yuqori boʻladi va aksincha. Agar chaqiq jins zarralari diametri va darzlik kengligi 2— 2,5 mm boʻlsa, suvning kapillyar koʻtarilishi butunlay kuzatilmaydi. Qum jinslarda namlikning yuqoriga koʻtarilishi balandligi 0,3—0,6 m, qumoq va qumloq tuproqlarda 1,2—1,6 m, gil jinslarda 3,0—4,0 m ga yetadi. Kapillyar bosim quyidagi formula orqali aniqlanadi: $P_{kap} = h_k \\cdot \\gamma_s$, bunda: $h_k$ — kapillyar bosim, MPa; $\\gamma_s$ — suv massasi, g/sm³.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "КАПИЛЛЯРНАЯ ВОДА", "raw_meaning": "Капилляр сув — капилляр ғоваклардаги эркин сув. К.с. ғоваклар қисман тўлганда мениск кучлари таъсири остида, ғоваклар тўлиқ тўлганда гидростатик босим таъсири остида бўлади. К.с.лар жинс ғоваклари, дарзлари ва бошқа бўшлиқларида капилляр кучлар таъсирида юқорига кўтарилади ва ушланиб туради. К.с. аэрация зонасининг пастки қисмини эгаллаб, маълум бир қалинликдаги ҳўлланиш зонасини ҳосил қилади. Грунт суви юзаси устида жойлашган бўлади. Ҳўлланиш зонасининг пастки қисмидаги капилляр каналлар тўлиқ тўйинган, юқори қисми эса қисман тўйинган бўлади. Капилляр ҳўлланиш зонаси баландлиги капилляр каналлар диаметрига тескари пропорционалдир, каналлар диаметри қанчалик кичик бўлса намликнинг кўтарилиши шунчалик юқори бўлади ва аксинча. Агар чақиқ жинс зарралари диаметри ва дарзлик кенглиги 2— 2,5 мм бўлса, сувнинг капилляр кўтарилиши бутунлай кузатилмайди. Қум жинсларда намликнинг юқорига кўтарилиши баландлиги 0,3—0,6 м, қумоқ ва қумлоқ тупроқларда 1,2—1,6 м, гил жинсларда 3,0—4,0 м га етади. Капилляр босим қуйидаги формула орқали аниқланади: $P_{кап} = h_к \\cdot \\gamma_с$, бунда: $h_к$ — капилляр босим, МПа; $\\gamma_с$ — сув массаси, г/см³."}}]}