{"headword": "Жанр басни", "key": "janr basni", "entries": [{"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "100"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "masal janri. Epik turga mansub, koʻproq, majoziy personajlar ishtirokida taʼlimiy yoki keskin fosh etish xarakterida voqelikni aks ettiruvchi kichik hikoyalar turkumi. Masal juda koʻp xalqlarda qadimdan mavjud boʻlgan janrdir. Qadimgi Gretsiyada masal eramizdan oldingi VI asrda mavjud boʻlib, u Ezop nomli shaxsga nisbat berilgan. Undan ham qadimgi grek avtorlaridan biri Gesiod (eramizdan oldingi VIII asrning oxiri va VII asrning boshlari)ning «Mehnatlar va kunlar» asarida ham masallar mavjud. Sharq xalqlari orasida keng tarqalgan «Kalila va Dimna»da ham ajoyib masallar uchraydi. Masal janri hamma xalqlar adabiyotiga eng avvalo xalq ogʻzaki ijodidan oʻtgan. Dastlabki masallarda taʼlimiy-didaktik xarakter ustunlik qilgan boʻlsa ham, keyinchalik bu ustunlik kuchli satiraga oʻtgan. Rus adabiyotida masal janri XVIII asrda Kantemir, Sumarokov, Xemnitser, Dmitriyev, keyinroq xususan I. A. Krilov ijodida yuksak choʻqqiga koʻtarildi. Krilovdan soʻng juda uzoq vaqtlar rus adabiyotida masal janri oʻz shuhratini yoʻqotdi. Rus sovet adabiyotida masal janri qaytadan jonlandi. Bunda Demyan Bedniy, S. Ya. Marshak va Sergey Mixalkovlarning roli beqiyosdir. Oʻzbek xalq ogʻzaki ijodida ham masal janri juda qadimdan mavjud. Bunga misol tariqasida juda koʻp badiiy asarlarga kirib ketgan «Tuya bilan boʻtaloq», «Toshbaqa bilan Chayon», «Boyoʻgʻli», «Sher bilan Durroj» kabi masallarni koʻrsatish mumkin. Oʻzbek masalchiligida ayniqsa «Zarbulmasal» asari bilan Muhammad Sharif Gulxaniy keng shuhrat qozondi. Hamza Hakimzoda Niyoziy ham masal janrida asarlar yaratdi. Keyingi davr oʻzbek sovet adabiyotida masalchilik sohasida Sami Abduqahhor, Yamin Qurbon, M. Xudoyqulov barakali ijod qilmoqda. Xullas, masal hayot illatlarini fosh etishda, kishilarga taʼlim-tarbiya berishda muhim rol oʻynovchi janr sifatida hozir ham mavjud.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Жанр басни", "raw_meaning": "— масал жанри. Эпик турга мансуб, кўпроқ, мажозий персонажлар иштирокида таълимий ёки кескин фош этиш характерида воқеликни акс эттирувчи кичик ҳикоялар туркуми. Масал жуда кўп халқларда қадимдан мавжуд бўлган жанрдир. Қадимги Грецияда масал эрамиздан олдинги VI асрда мавжуд бўлиб, у Эзоп номли шахсга нисбат берилган. Ундан ҳам қадимги грек авторларидан бири Гесиод (эрамиздан олдинги VIII асрнинг охири ва VII асрнинг бошлари)нинг «Меҳнатлар ва кунлар» асарида ҳам масаллар мавжуд. Шарқ халқлари орасида кенг тарқалган «Калила ва Димна»да ҳам ажойиб масаллар учрайди. Масал жанри ҳамма халқлар адабиётига энг аввало халқ оғзаки ижодидан ўтган. Дастлабки масалларда таълимий-дидактик характер устунлик қилган бўлса ҳам, кейинчалик бу устунлик кучли сатирага ўтган. Рус адабиётида масал жанри XVIII асрда Кантемир, Сумароков, Хемницер, Дмитриев, кейинроқ хусусан И. А. Крилов ижодида юксак чўққига кўтарилди. Криловдан сўнг жуда узоқ вақтлар рус адабиётида масал жанри ўз шуҳратини йўқотди. Рус совет адабиётида масал жанри қайтадан жонланди. Бунда Демьян Бедний, С. Я. Маршак ва Сергей Михалковларнинг роли беқиёсдир. Ўзбек халқ оғзаки ижодида ҳам масал жанри жуда қадимдан мавжуд. Бунга мисол тариқасида жуда кўп бадиий асарларга кириб кетган «Туя билан бўталоқ», «Тошбақа билан Чаён», «Бойўғли», «Шер билан Дуррож» каби масалларни кўрсатиш мумкин. Ўзбек масалчилигида айниқса «Зарбулмасал» асари билан Муҳаммад Шариф Гулханий кенг шуҳрат қозонди. Ҳамза Ҳакимзода Ниёзий ҳам масал жанрида асарлар яратди. Кейинги давр ўзбек совет адабиётида масалчилик соҳасида Сами Абдуқаҳҳор, Ямин Қурбон, М. Худойқулов баракали ижод қилмоқда. Хуллас, масал ҳаёт иллатларини фош этишда, кишиларга таълим-тарбия беришда муҳим роль ўйновчи жанр сифатида ҳозир ҳам мавжуд."}}]}