{"headword": "История перевода", "key": "istoriya perevoda", "entries": [{"dictionary": {"name": "Sinxron tarjima terminlarining izohli lugʻati", "title": "РУСЧА СИНХРОН ТАРЖИМА ТЕРМИНЛАРИНИНГ ЎЗБЕКЧА ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Ҳамидов, Хайрулла Худоёрович; Ҳасанова, Шаҳзода Абдужаббор қизи (2020). РУСЧА СИНХРОН ТАРЖИМА ТЕРМИНЛАРИНИНГ ЎЗБЕКЧА ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ. Tashkent: Nodirabegim\" нашриёти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-sinxron-tarjima-terminlarining-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "47"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Tarjimashunoslikning tarjima adabiyotining vujudga kelishi va rivojlanish tarixini oʻrganadigan sohasi. Oʻzbek tarjimachiligi ming yildan ortiq davrni oʻz ichiga oladi. Bunday katta vaqt oraligʻida Sharq soʻz sanʼatining har xil mavzu, turli janrdagi koʻplab asarlari tarjima qilingan, tarjima bilan faqat olim-u adiblar shugʻullanib qolmay, oʻzini tarjima ishiga bagʻishlagan maxsus tarjimonlar yetishib chiqqan, tarjima maktablari vujudga kelgan. “Tarjima tarixini oʻrganish adabiy-madaniy aloqalar tarixini, xalqlar orasidagi doʻstlik va hamkorlik tarixini yoritishga, adabiy taʼsir shakllari, ularning oʻzaro diffuziyasi, adabiy anʼana va unga munosabat masalalarini aniqlashga koʻmaklashadi. Bu, oʻz navbatida regionlar, mintaqalardagi va oqibat-natijada butun dunyodagi adabiy jarayon, oqimlar, gʻoyalar tutashuvi, irsiy davomiylik va tipologik mushtarakliklarni kuzatish, jahon adabiyoti taraqqiyotining ichki dialektik bogʻlanishlarini bilib olishga imkon beradi. Yaʼni tarjima komparavistika – qiyosiy adabiyotshunoslik muammolarini tadqiq etishda muhim omil boʻlib xizmat qiladi” (N.Komilov). Tarjima tarixi fani hozirgi kungacha boʻlgan tarjimalar tarixini davrlar, asarlar, tarjimonlar, tillar, sohalar, janrlar, uslublar, bosqichlar, oqimlar, yoʻnalishlar, maktablar, ular orasidagi munosabatlar, tarjima tamoyillari va usullari, adabiy aloqa va oʻzaro taʼsir, zamon talabi va tarjima ehtiyoji, badiiy mahorat kabi koʻpdan koʻp jihatlardan har tomonlama keng va chuqur oʻrganadi. Oʻzbek tarjimachiligining xaritasi boy va rang-barang boʻlib, faqat turli tillardan oʻzbek tiliga oʻgirilgan asarlargina emas, ayni paytda, oʻzbekchadan jahonning boshqa tillariga qilingan tarjimalar ham tarjima tarixi fanining oʻrganish obyekti hisoblanadi. Tarjimashunoslik tarmoqlangani kabi, tarjimashunoslar ichida ham ixtisoslashuv jarayoni kechmoqda: tarjima tarixi, nazariyasi va tanqidi; uzoq va yaqin tillardan tarjima; nasr va nazm tarjimasi; badiiy, ilmiy, ijtimoiy-siyosiy tarjima; oʻzaro", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "История перевода.", "raw_meaning": "– Таржима тарихи. Таржимашуносликнинг таржима адабиётининг вужудга келиши ва ривожланиш тарихини ўрганадиган соҳаси. Ўзбек таржимачилиги минг йилдан ортиқ даврни ўз ичига олади. Бундай катта вақт оралиғида Шарқ сўз санъатининг ҳар хил мавзу, турли жанрдаги кўплаб асарлари таржима қилинган, таржима билан фақат олиму адиблар шуғулланиб қолмай, ўзини таржима ишига бағишлаган махсус таржимонлар етишиб чиққан, таржима мактаблари вужудга келган. “Таржима тарихини ўрганиш адабий-маданий алоқалар тарихини, халқлар орасидаги дўстлик ва ҳамкорлик тарихини ёритишга, адабий таъсир шакллари, уларнинг ўзаро диффузияси, адабий анъана ва унга муносабат масалаларини аниқлашга кўмаклашади. Бу, ўз навбатида регионлар, минтақалардаги ва оқибат-натижада бутун дунёдаги адабий жараён, оқимлар, ғоялар туташуви, ирсий давомийлик ва типологик муштаракликларни кузатиш, жаҳон адабиёти тараққиётининг ички диалектик боғланишларини билиб олишга имкон беради. Яъни таржима компаравистика – қиёсий адабиётшунослик муаммоларини тадқиқ этишда муҳим омил бўлиб хизмат қилади” (Н.Комилов). Таржима тарихи фани ҳозирги кунгача бўлган таржималар тарихини даврлар, асарлар, таржимонлар, тиллар, соҳалар, жанрлар, услублар, босқичлар, оқимлар, йўналишлар, мактаблар, улар орасидаги муносабатлар, таржима тамойиллари ва усуллари, адабий алоқа ва ўзаро таъсир, замон талаби ва таржима эҳтиёжи, бадиий маҳорат каби кўпдан-кўп жиҳатлардан ҳар томонлама кенг ва чуқур ўрганади. Ўзбек таржимачилигининг харитаси бой ва ранг-баранг бўлиб, фақат турли тиллардан ўзбек тилига ўгирилган асарларгина эмас, айни пайтда, ўзбекчадан жаҳоннинг бошқа тилларига қилинган таржималар ҳам таржима тарихи фанининг ўрганиш объекти ҳисобланади. Таржимашунослик тармоқлангани каби, таржимашунослар ичида ҳам ихтисослашув жараёни кечмоқда: таржима тарихи, назарияси ва танқиди; узоқ ва яқин тиллардан таржима; наср ва назм таржимаси; бадиий, илмий, ижтимоий-сиёсий таржима; ўзаро"}}]}