{"headword": "intonatsiya", "key": "intonatsiya", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Soʻzlovchining nutq mavzusiga munosabatini, his-tuygʻusini ifodalovchi talaffuz uslubi; ton.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Tovushning oʻzgarishidan, past-baland boʻlib turishidan iborat boʻlgan ritmik-ohangdor nutq tuzilishi; ohang.", "examples": [{"text": "Xitob intonatsiyasi. Soʻroq intonatsiyasi.", "source": ""}]}, {"order": 3, "text": "Ashulada yoki musiqada ohangning toʻgʻri olinishi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/intonatsiya"}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "502"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "intonatsiya", "raw_meaning": "n intonation"}}, {"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "121"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "лат. intonare — қаттиқ талаффуз этиш сўзидан", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "intonatsiya. Soʻzlovchining hamsuhbatiga yoki predmetga boʻlgan maʼlum bir munosabatini anglatuvchi ifodaviylikning asosiy vositasi. Badiiy asarda intonatsiyaning roli beqiyosdir. Har bir soʻz yoki ibora asosida yotgan mazmunni toʻgʻri anglashda, nihoyat, asarning emotsional taʼsirchanligini toʻgʻri belgilashda oʻquvchi intonatsiyaga katta ahamiyat berishi zarur. Asar tovush chiqarib oʻqilganda, intonatsiya turli vositalar asosida anglashilib turadi. Masalan, ovozning pasayib-koʻtarilishi, turli pauzalar, soʻz yoki jumlalarning boʻlinib-boʻlinib yoxud qoʻshib oʻqilishi, tez yoki sekin oʻqilishi va hokazolar. Koʻrsatilgan vositalar intonatsiyada bir-biri bilan shunday munosabatda boʻladiki, ayrim paytlarda ularning umumiy yigʻindisini alohida-alohida tasavvur qilib boʻlmaydi. Badiiy asar tekstida intonatsiya turli tinish belgilari, sheʼriy asarlarda misralarning joylashishiga qarab belgilanadi. Avtor gʻoyasini, asarning umumiy gʻoyasini anglatishda intonatsiyaning oʻrni, ayniqsa, dramatik asarlarda oʻziga xoslik kasb etadi. U yoki bu aktyorning oʻzi oʻynayotgan rolning qiyofasiga kirishi, tashqi koʻrinishi, xatti-harakatidan tashqari, uning nutqidagi intonatsiyasida ham oʻz aksini topadi. Xullas, badiiy asarning gʻoyaviy mazmuni, emotsional taʼsiri intonatsiya bilan mustahkam bogʻliq holda zohir boʻladi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Интонация", "raw_meaning": "(лат. intonare — қаттиқ талаффуз этиш сўзидан) — интонация. Сўзловчининг ҳамсуҳбатига ёки предметга бўлган маълум бир муносабатини англатувчи ифодавийликнинг асосий воситаси. Бадиий асарда интонациянинг роли беқиёсдир. Ҳар бир сўз ёки ибора асосида ётган мазмунни тўғри англашда, ниҳоят, асарнинг эмоционал таъсирчанлигини тўғри белгилашда ўқувчи интонацияга катта аҳамият бериши зарур. Асар товуш чиқариб ўқилганда, интонация турли воситалар асосида англашилиб туради. Масалан, овознинг пасайиб-кўтарилиши, турли паузалар, сўз ёки жумлаларнинг бўлиниб-бўлиниб ёхуд қўшиб ўқилиши, тез ёки секин ўқилиши ва ҳоказолар. Кўрсатилган воситалар интонацияда бир-бири билан шундай муносабатда бўладики, айрим пайтларда уларнинг умумий йиғиндисини алоҳида-алоҳида тасаввур қилиб бўлмайди. Бадиий асар текстида интонация турли тиниш белгилари, шеърий асарларда мисраларнинг жойлашишига қараб белгиланади. Автор ғоясини, асарнинг умумий ғоясини англатишда интонациянинг ўрни, айниқса, драматик асарларда ўзига хослик касб этади. У ёки бу актёрнинг ўзи ўйнаётган ролнинг қиёфасига кириши, ташқи кўриниши, хатти-ҳаракатидан ташқари, унинг нутқидаги интонациясида ҳам ўз аксини топади. Хуллас, бадиий асарнинг ғоявий мазмуни, эмоционал таъсири интонация билан мустаҳкам боғлиқ ҳолда зоҳир бўлади."}}, {"dictionary": {"name": "Psixologiya terminlarining izohli lugʻati", "title": "РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ПСИХОЛОГИЯ ТЕРМИНЛАРИНИНГ ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Турғунов, Қ. (1975). РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ПСИХОЛОГИЯ ТЕРМИНЛАРИНИНГ ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ. Tashkent: Ўқитувчи» нашриёти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-ozbekcha-psixologiya-terminlarining-izohli-lugati/", "page": "65"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "(лат. intono — қаттиқ талаффуз қиламан)", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "intonatsiya; muayyan nutqni tashkil qiluvchi tilning tovush vositalari. I. nutqning maxsus xususiyatini tashkil qilish bilan birga, bizning fikrlarimizni, histuygʻularimizni, irodaviy intilishlarimizni va ichki holatimizni ham ifodalaydi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ИНТОНАЦИЯ", "raw_meaning": "(лат. intono — қаттиқ талаффуз қиламан) — интонация; муайян нутқни ташкил қилувчи тилнинг товуш воситалари. И. нутқнинг махсус хусусиятини ташкил қилиш билан бирга, бизнинг фикрларимизни, ҳистуйғуларимизни, иродавий интилишларимизни ва ички ҳолатимизни ҳам ифодалайди."}}]}