{"headword": "Индивидуализация", "key": "individualizatsiya", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь литературоведческих терминов", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Терминологический", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "118"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "— individuallashtirish. Hayotni badiiy aks ettirishning zaruriy shartlaridan biri. Sanʼat va uning turlari qaysi shaklda boʻlmasin, inson va u bilan bogʻliq xat-ti-harakat hamda holatni aks ettiradi. Shu maʼnoda inson va uning koʻp qirrali hayoti sanʼatning hamma turlari uchun asosiy obyekt hisoblanadi. Inson va uning hayoti huquq, etnografiya, psixologiya, falsafa kabi fanlar uchun ham asosiy tekshirish obyektidir. Biroq badiiy ijodda, yaʼni sanʼat va uning barcha turlarida inson, uning hayoti umumiy tarzda emas, balki konkret tarixiy sharoit, muhit taʼsirida yuzaga kelgan xarakter sifatida badiiy tahlil etiladi yoki tasvirlanadi. Shu maʼnoda obraz va xarakter tushunchasi bir-biridan farqlanadi, yaʼni obraz nisbatan keng tushuncha boʻlib, xarakter konkret shaxs va uning biror muhit taʼsirida yuzaga kelgan xususiyatlari, odatlarini ifodalaydi. Demak, sanʼatdagi inson obrazi magʻzini xarakter tashkil etadi. Badiiy adabiyotda individuallashtirish ijodkorga hayotni butun murakkabligi bilan aks ettirish uchun katta imkoniyat beradi. Individuallashtirish orqaligina ijodkor u yoki bu davrga xos kishilar obrazini konkret xarakterlar vositasida mukammal aks ettira oladi. Bunda, birinchidan, xarakter konkret tarixiy shaxsning prototipi (q. Prototip) ham boʻlishi yoki butunlay badiiy toʻqima obraz boʻlishi mumkin. Ikkinchidan, individuallashtirish ijodkorga konkret obraz asosida oʻzining estetik idealini ifodalashga imkoniyat beradi. Uchinchidan, individuallashtirish tasvirlanayotgan davr kishilariga xos xislatlarga nisbatan oʻquvchi yoki tomoshabinning ishonchini qozontirishdan tashqari, uning his-tuygʻulariga kuchli taʼsir etadi, nihoyat, hayot haqidagi tushunchalarini boyitadi. Individuallashtirish turli adabiy turlarda oʻziga xos xususiyatlarga ega boʻlsa ham, biroq u sanʼat va uning turlari uchun yetakchi qonuniyat hisoblanadi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Индивидуализация", "raw_meaning": "— индивидуаллаштириш. Ҳаётни бадиий акс эттиришнинг зарурий шартларидан бири. Санъат ва унинг турлари қайси шаклда бўлмасин, инсон ва у билан боғлиқ хат-ти-ҳаракат ҳамда ҳолатни акс эттиради. Шу маънода инсон ва унинг кўп қиррали ҳаёти санъатнинг ҳамма турлари учун асосий объект ҳисобланади. Инсон ва унинг ҳаёти ҳуқуқ, этнография, психология, фалсафа каби фанлар учун ҳам асосий текшириш объектидир. Бироқ бадиий ижодда, яъни санъат ва унинг барча турларида инсон, унинг ҳаёти умумий тарзда эмас, балки конкрет тарихий шароит, муҳит таъсирида юзага келган характер сифатида бадиий таҳлил этилади ёки тасвирланади. Шу маънода образ ва характер тушунчаси бир-биридан фарқланади, яъни образ нисбатан кенг тушунча бўлиб, характер конкрет шахс ва унинг бирор муҳит таъсирида юзага келган хусусиятлари, одатларини ифодалайди. Демак, санъатдаги инсон образи мағзини характер ташкил этади. Бадиий адабиётда индивидуаллаштириш ижодкорга ҳаётни бутун мураккаблиги билан акс эттириш учун катта имконият беради. Индивидуаллаштириш орқалигина ижодкор у ёки бу даврга хос кишилар образини конкрет характерлар воситасида мукаммал акс эттира олади. Бунда, биринчидан, характер конкрет тарихий шахснинг прототипи (қ. Прототип) ҳам бўлиши ёки бутунлай бадиий тўқима образ бўлиши мумкин. Иккинчидан, индивидуаллаштириш ижодкорга конкрет образ асосида ўзининг эстетик идеалини ифодалашга имконият беради. Учинчидан, индивидуаллаштириш тасвирланаётган давр кишиларига хос хислатларга нисбатан ўқувчи ёки томошабиннинг ишончини қозонтиришдан ташқари, унинг ҳис-туйғуларига кучли таъсир этади, ниҳоят, ҳаёт ҳақидаги тушунчаларини бойитади. Индивидуаллаштириш турли адабий турларда ўзига хос хусусиятларга эга бўлса ҳам, бироқ у санъат ва унинг турлари учун етакчи қонуният ҳисобланади."}}]}