{"headword": "hayot", "key": "hayot", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Materiyaning oʻz rivojlanishining muayyan bir davridagi harakatlanish shakli.", "examples": [{"text": "Yerda hayotning paydo boʻlishi. Oʻsimliklar hayoti.", "source": ""}, {"text": "Yaqin atrofimizni oʻrganib, faqat sayyorangizda hayot borligini aniqlaganimizga ancha boʻldi.", "source": "O. Moʻminov, Xiyobondagi uch uchrashuv"}]}, {"order": 2, "text": "Inson, hayvon, oʻsimliklarning tugʻilgandan (yuzaga kelgandan) oʻlgunga (yoʻq boʻlgunga) qadar boʻlgan fiziologik holati, tirik, mavjud, yashayotgan holati.", "examples": [{"text": "Koʻz juda murakkab optik sistema boʻlib, kishi hayotida koʻzning yaxshi koʻrishi muhimdir.", "source": "Gazetadan"}, {"text": "Bir avlodning hayoticha davr ichida nur degan soʻz ermakday boshlanib, asrlarning hokimi boʻlib qoldi.", "source": "J. Abdullaxonov, Oriyat"}, {"text": "Uning hayot asari qolmagan yuzi yana xiralashdi", "source": "K. Yashin, Hamza"}]}, {"order": 3, "text": "Yashash muddati; umr. Toʻy — kishi hayotidagi eng yaxshi orzu-umidlarning ushalishi. Gazetadan.", "examples": [{"text": "Gapni choʻzma, chunki hayot qisqadir.", "source": "M. Joʻra, Iztirob"}, {"text": "Olima hayotining oxiriga qadar xalq uchun pokiza vijdon bilan xizmat qildi.", "source": "Saodat"}]}, {"order": 4, "text": "Hayot bagʻishlovchi, hayotni taʼminlovchi narsa.", "examples": [{"text": "Elektr simlardan hayot oqadi.", "source": "Guldasta"}, {"text": "Harakat — issiqlik, issiqlik— hayot demak.", "source": "Mirmuhsin, Meʼmor"}, {"text": "Non hidida hayot bor, Har magʻzida mamot bor.", "source": "Gazetadan"}]}, {"order": 5, "text": "Kishi va jamiyatning yashash tarzi, holati; turmush, tirikchilik.", "examples": [{"text": "Ijtimoiy hayot. Oilaviy hayot. Yozuvchining hayoti va faoliyati. Respublika hayoti. Mahalla hayoti.", "source": ""}, {"text": "Bilim yurti talabalarining hayoti har tomonlama sermazmun oʻtmoqda.", "source": "Gazetadan"}, {"text": "U ishning baland-past loy tomlari shahardagi qashshoq hayotning guvohidek mungʻayib turipti.", "source": "S. Karomatov, Oltin qum"}, {"text": "Shu hayot, shu turmushdan gadolik aʼlo.", "source": "Gʻayratiy"}]}, {"order": 6, "text": "Bizni oʻrab olgan real borliq, voqelik.", "examples": [{"text": "Hayot juda qiziq-a?! Birovlar — asal, birovlar zahar berarkan.", "source": "S. Yunusov, Kutilmagan xazina"}, {"text": "Hayotda shunday odamlar borki, ular butun umrlarini faqat bir ishga, biron kasbga bagʻishlagan boʻladilar.", "source": "X. Yodgorov, Hayot toʻlqinlari"}]}, {"order": 7, "text": "Yashab turgan; tirik.", "examples": [{"text": "Kim biladi, balki hayotdir va, ehtimol, hayotga yotdir.", "source": "H. Olimjon"}, {"text": "Shu darcha cholingiz hayot vaqtida ham qiyshiq edi", "source": "A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari"}]}, {"order": 8, "text": "Jonlanish, uygʻonish.", "examples": [{"text": "Redaksiya-da havo yurishib, hayot alomatlari paydo boʻlgandek tuyuldi Ahmadga.", "source": "F. Musajonov, Himmat"}]}, {"order": 9, "text": "Hayot (xotin-qizlar ismi).", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/hayot"}}, {"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Hayotcha Xoʻjalik yonidagi kichik ekin maydoni, tomorqa, bogʻcha, charvoq.", "examples": [{"text": "[Lolisxon:] Mana shu hayotchaning orqasida tor koʻcha bor, bundan qayoqqa borishni oʻzim bilmayman.", "source": "Hamza, Paranji sirlari"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/hayot"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "261"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Kishi va hayvonlarning fiziologik mavjudligi, yashashi; yashash.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ҲАЁТ", "raw_meaning": "HAYAT, YAŞAM Киши ва ҳайвонларнинг физиологик мавжудлиги, яшаши; яшаш."}}, {"dictionary": {"name": "Ekologik izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-русча-инглизча экологик изоҳли луғат", "kind": "Terminologik", "imprint": "Алихонов, Б.; Самойлов, С.; Ибрагимов, Р. (2004). Ўзбекча-русча-инглизча экологик изоҳли луғат. Tashkent: Chinor ENK.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-ruscha-inglizcha-ekologik-izohli-lugat/", "page": "134"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "mohiyati oʻzini-oʻzi doimiy muvofiqlashtirish boʻlgan tabiat hodisasi, 1-navbatda bazaviy oʻzgaruvchan qiymatlar xususiy makoni oʻlchamining kattalashuvi (hayot makoni) asosida.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Ҳаёт", "raw_meaning": "моҳияти ўзини-ўзи доимий мувофиқлаштириш бўлган табиат ҳодисаси, 1-навбатда базавий ўзгарувчан қийматлар хусусий макони ўлчамининг катталашуви (ҳаёт макони) асосида."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "445"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "hayot - eng yaxshi ustod", "source": ""}, {"text": "koʻk ustida ustunli uy, uy ustida hayot", "source": ""}]}, {"order": 2, "text": "", "examples": [{"text": "olti bolasidan beshtasi hayot", "source": ""}, {"text": "hayot - yaltiroq, umr - qaltiroq", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "hayot", "raw_meaning": "1. жизнь; существование; ~ - eng yaxshi ustod посл. жизнь - самый лучший учитель; соотв. не школа учит, а жизнь; ko‘k ustida ustunli uy, uy ustida ~ загадка над голубым - дом на столбах, над домом - жизнь течёт (Мост); ~ uchun kurash борьба за существование; ~ kechirmoq существовать; ~-mamot жизнь и смерть; ~-mamot masalasi книжн. вопрос жизни и смерти; 2. жив, живой; здравствует; olti bolasidan beshtasi ~ из шестерых его детей пятеро живы; ~ - yaltiroq, umr - qaltiroq погов. жизнь - прекрасна, но век человеческий короток; ◊ ~ning achchiq-chuchugini totmoq испытать горести и радости жизни; иметь жизненный опыт."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "493"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "hayot", "raw_meaning": "n life, existence; ~ kechirmoq live, exist"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-qoraqalpoqcha lugʻat", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Tarjima", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "47"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "HAYOT", "raw_meaning": "ómir, tirishilik, jasaw, turmıs."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "63"}, "pos": "subst.", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Leben n", "examples": []}, {"order": 2, "text": "lebend", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "hayot", "raw_meaning": "1. subst. Leben n, Existenz f; madaniy ~ Kulturleben n; yo ~, yo mamot Sein oder Nichtsein; 2. adv. lebend, lebendig, am Leben"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-inglizcha ijtimoiy-siyosiy lugʻat", "title": "ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар", "kind": "Terminologik", "imprint": "Қамбаров, Носир (2015). ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар. Tashkent: Yangi nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-inglizcha-lugat-ijtimoiy-siyosiy-sozlar-birikmalar-va-atamalar/", "page": "349"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "бировнинг ҳаётига тажовуз қилмоқ make an attempt upon somebody's life; бутун инсоният ҳаётига рахна солмоқ (таҳдид қилмоқ) threaten the life of all mankind; ер юзида ҳаётни сақламоқ save life on earth", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [{"kind": "sinonim", "target": "турмуш"}], "extra": {"raw_word": "ҳаёт (син. турмуш)", "raw_meaning": "life, affairs, scene; being, existence; бировнинг ҳаётига тажовуз қилмоқ make an attempt upon somebody's life; бутун инсоният ҳаётига рахна солмоқ (таҳдид қилмоқ) threaten the life of all mankind; ер юзида ҳаётни сақламоқ save life on earth; ер юзидаги (бутун) ҳаётни яксон қилмоқ destroy all life on earth; ижтимоий ҳаёт public (social) life; ижтимоий-сиёсий ҳаёт social and political life; ижтимоий ҳаёт social being; public (social) life; инсоният ҳаётига хавф солмоқ threaten the life of all mankind; иқтисодий ҳаётдаги воқеалар economic developments; кундалик ҳаётнинг ажралмас қисмига айланмоқ become an integral part of the everyday life; мамлакатнинг ички ҳаёти country's domestic life, developments on domestic scene; мамлакатнинг маънавий ҳаёти spiritual (intellectual) life of a country; мамлакатнинг сиёсий ҳаётида фаол иштирок этмоқ"}}, {"dictionary": {"name": "Maʼnaviyat lugʻati", "title": "МАЪНАВИЯТ ЛУҒАТИ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Маҳмудов, Низомиддин; Саидқулов, Зокиржон; Сотимов, Ғофуржон; Нишонов, Манабжан; Абдуллаев, Абдулҳай; Байназарова, Аслия (2012). МАЪНАВИЯТ ЛУҒАТИ. Tashkent: Маънавият.", "url": "https://til.uz/lugatlar/manaviyat-lugati/", "page": "214"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Ҳаёт", "raw_meaning": "жизнь, существование // жизненный; жив, живой life; existance // alive, lively vie, existence // de la vie; vif, vivant حَيَاةٌ"}}]}