{"headword": "haq", "key": "haq", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Haqiqiy holatga mos; haqqoniy, rost.", "examples": [{"text": "Har zamon haq gap, toʻgʻri degan tovushlar eshitilar, qarsak koʻtarilar edi.", "source": "A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari"}, {"text": "Haq gapni gapirdingiz, amirzodam, juda haq! Ona rozi — xudo rozi!.", "source": "P. Qodirov, Yulduzli tunlar"}, {"text": "Haqqin aytsam, ota-enam hozir bor. Erali va Sherali.", "source": ""}]}, {"order": 2, "text": "Haqiqiy holat; haqiqat.", "examples": [{"text": "Haq joyiga qaror topdi.", "source": ""}, {"text": "Shoʻx, yerga ursa bulutga sakraydigan, haqqa boʻyin egib, nohaqqa sakrab ketadigan Sarsenboyning or-nomusi zoʻr edi.", "source": "R. Fayziy, Hazrati inson"}, {"text": "Gulzor-u vayrona, xanjar-u andava, haq-u nohaq yonma-yon turibdi.", "source": "Mirmuhsin, Meʼmor"}, {"text": "Haqiqat ertakka evrilur erta, Ertaga afsona haqqa doʻnadi.", "source": "Sharq yulduzi"}]}, {"order": 3, "text": "Shaxs bildiruvchi soʻzlar bilan qoʻllanib, haqiqatning shu soʻz bildirgan shaxs tomonida ekanini bildiradi.", "examples": [{"text": "Men ham, Sultonov ham haq boʻlib chiqdi.", "source": "Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli"}, {"text": "Mahkam Zikir bilan toʻqnashuvda oʻzining haq ekanligiga ishonchi komil.", "source": "P. Qodirov, Uch ildiz"}, {"text": "Har kasbdagi odamlar xat yozishibdi-yu, aksariyati Sobirni haq, xotinini nohaq deb koʻrsatishibdi.", "source": "R. Fayziy, Choʻlga bahor keldi"}]}, {"order": 4, "text": "Biror narsa, ish-harakat uchun qonuniy boʻlgan, talabga, tartib-qoidaga toʻgʻri keladigan asos, erk-imkoniyat; huquq.", "examples": [{"text": "Uning pensiya olishga haqi bor. Sizni aldashga hech kimning haqi yoʻq.", "source": ""}, {"text": "Raisning gʻururlanishga haqi bor. Paxta — oʻzbek xalqining milliy iftixori.", "source": "N. Safarov, Olovli izlar"}, {"text": "Ahmad hali oʻzini Rahim akalar qatoriga qoʻshishga haqi yoʻq deb hisoblar, xiralik qilmay, oʻzini chetga olib yurardi.", "source": "F. Musajonov, Hikmat"}, {"text": "Muzaffar zotlarga motam nojoiz, ularning haqqidir faqat iftixor.", "source": "A. Oripov, Yurtim shamoli"}]}, {"order": 5, "text": "Huquq, qonun va shu kabilar yuzasidan biror kimsa yoki narsaga tegishli hissa, toʻlanadigan yoki olinadigan narsa.", "examples": [{"text": "Elektr haqi. Kvartira haqi.", "source": ""}, {"text": "Koʻrinishidan shunday moʻmin, goʻyo buzoqning haqi bor, deb sigirning sutini ichmaydi.", "source": "P. Tursun, Oʻqituvchi"}, {"text": "Misha, bergan sutim haqi qutqar, oʻlaman! Mushtum.", "source": ""}, {"text": "Zavod Gʻiyosiddin tilmochning nomiga oʻtgan, oqsoqolning unda endi qonuniy haqi yoʻq.", "source": ""}]}, {"order": 6, "text": "Ish, mehnat, xizmat evaziga olinadigan pul yoki boshqa narsa.", "examples": [{"text": "Xizmat haqi. Ish haqi.", "source": ""}, {"text": "Akamni shuncha yil ishlatib, haqini bermadingiz.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "Ochdan oʻlmaslik uchun ertadan kechgacha kir yuvib, haqiga bir kosa kepak olib, non qilib yegan.", "source": "P. Tursun, Oʻqituvchi"}, {"text": "Odamlarni ishlatib haq toʻlash, inshoot uchun gʻisht-u ganch, yogʻochlarni keltirish uning zimmasida.", "source": "Mirmuhsin, Meʼmor"}]}, {"order": 7, "text": "Xudo, olloh, tangri, parvardigor (xudoning sifatlaridan biri).", "examples": [{"text": "Haq taolo.", "source": ""}, {"text": "Borgin, emikdoshim, haqqa topshirdim!", "source": "Alpomish"}, {"text": "Oh tortsam, toʻkilar koʻzimning yoshi, Haq! deb chiqar gʻamli qulning tovushi.", "source": "Rustamxon"}]}, {"order": 8, "text": "(3-shaxs egalik shaklida — haqi, haqqi) Biror gap, fikrning oʻzi bogʻlanib kelgan soʻz anglatgan shaxs, narsa va shu kabilarni oʻrtaga qoʻyib aytilayotgani maʼnosini bildiradi.", "examples": [{"text": "Qoʻying! Xudo haqi, tegmang!", "source": "Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol"}, {"text": "Mana shu Qurʼon haqi, yoʻldan ozganlarni qatl qilish savobi azimdir.", "source": "H. Nosirova, Men oʻzbek qiziman"}, {"text": "Muqaddas zamon haqqi, yoqa tutib aytaman: Qaniydi kuylayversang hamisha baxtni toʻlib.", "source": "A. Oripov, Yurtim shamoli"}]}, {"order": 9, "text": "(egalik va oʻrin-payt kelishigi shaklida — haqida) vzf. Qaratilganlik munosabatini bildiradi; toʻgʻrisida, toʻgʻrida.", "examples": [{"text": "Paxta planining bajarilishi haqida maʼlumot. Ob-havo haqida maʼlumot. Majlisda sen haqingda yaxshi gaplar aytildi.", "source": ""}, {"text": "Front gazetasida Hasanov haqida yozilgan bir xabar hamisha choʻntagimda.", "source": "T. Rustamov, Mangu jasorat"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "sifat", "source_url": "https://izoh.uz/word/haq"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "268"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Toʻgʻri, chin, rost, haqqoniy.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Biror ish-harakat qilish uchun qonun bilan belgilangan, jamiyat tartibiga toʻgʻri keladigan erkinlik yoki imkoniyat; huquq.", "examples": []}, {"order": 3, "text": "Huquq yuzasidan biror kimsa yoki narsaga tegishli hissa.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ҲАҚ", "raw_meaning": "1.GERÇEK, HAKİKAT 2.HAKLI 3.ÜCRET 1.Тўғри, чин, рост, ҳаққоний. 2.Бирор иш-ҳаракат қилиш учун қонун билан белгиланган, жамият тартибига тўғри келадиган эркинлик ёки имконият; ҳуқуқ. 3.Ҳуқуқ юзасидан бирор кимса ёки нарсага тегишли ҳисса."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "62"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Wahrheit f", "examples": [{"text": "Siz haqsiz!", "source": ""}]}, {"order": 2, "text": "Teil m", "examples": []}, {"order": 3, "text": "(toʻlov)", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "haq", "raw_meaning": "1. Wahrheit f, Gerechtigkeit f, Recht n; Siz ~siz! Sie haben Recht! Sie sind recht! 2. Teil m, Anteil m; 3. (toʻlov) Zahlung f, Bezahlung f, Lohn m; ijara ~i Miete f, mehnat ~i Lohn m, Gehalt n; oʻqish ~i (puli) Studiengebühr f; yoʻl ~i Fahrgeld n"}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "441"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "истина, правда", "examples": [{"text": "haq joyiga qaror topadi", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "haq", "raw_meaning": "1. истина, правда; истинный, правдивый; haq joyiga qaror topadi посл. правда своё место займёт"}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "492"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "truth", "examples": []}, {"order": 2, "text": "right", "examples": [{"text": "siz haq siz", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "haq", "raw_meaning": "n 1) truth; 2) right; siz ~ siz you are right; ish ~i salary; pay, fee; kira ~i fare; bu ~da, shu ~da about this (it)"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-qoraqalpoqcha lugʻat", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Tarjima", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "45"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "haq", "examples": []}, {"order": 2, "text": "haqıyqat", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "HAQ", "raw_meaning": "1. haq, durıs, tuwrı; 2. haqıyqat, iras, shın, haqıyqıy"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-inglizcha ijtimoiy-siyosiy lugʻat", "title": "ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар", "kind": "Terminologik", "imprint": "Қамбаров, Носир (2015). ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар. Tashkent: Yangi nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-inglizcha-lugat-ijtimoiy-siyosiy-sozlar-birikmalar-va-atamalar/", "page": "355"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ҳақ", "raw_meaning": "price, money; иш ҳақи wages; иш ҳақини камайтирмоқ cut (lower, reduce) wages; йўл ҳақи fare; кўрсатилган ҳақ (қиймат) cash on delivery (C.O.D.); реал иш ҳақи take-home pay (real wages); соатбай иш ҳақи earnings per hour (hourly earnings)."}}, {"dictionary": {"name": "Maʼnaviyat lugʻati", "title": "МАЪНАВИЯТ ЛУҒАТИ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Маҳмудов, Низомиддин; Саидқулов, Зокиржон; Сотимов, Ғофуржон; Нишонов, Манабжан; Абдуллаев, Абдулҳай; Байназарова, Аслия (2012). МАЪНАВИЯТ ЛУҒАТИ. Tashkent: Маънавият.", "url": "https://til.uz/lugatlar/manaviyat-lugati/", "page": "218"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "хак (один из эпитетов Аллаха); истина, правда // истинный, верный, правдивый; право; шариатом пищи; нечистоплотность", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Ҳақ", "raw_meaning": "рел. хак (один из эпитетов Аллаха); истина, правда // истинный, верный, правдивый; право; шариатом пищи; нечистоплотность admitted by shariah la charia; corruption; parasitisme حَقٌّ (حُقُوقٌ)، دَفْعٌ، أَجْرٌ"}}, {"dictionary": {"name": "«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati", "title": "\"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). \"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z\" nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/qutadgu-bilig-dagi-sozlarning-ozbekcha-ruscha-va-inglizcha-izohli-lugati/", "page": "127"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "[a.]", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "Bodunnïŋ haqï bar maliklär üzä, malikniŋ haqï-ma bodundïn tüzä", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "HAQ", "raw_meaning": "[a.] haqiqat, toʻgʻri, chin – право, обязанность, долг – truth. Bodunnïŋ haqï bar maliklär üzä, malikniŋ haqï-ma bodundïn tüzä – Xalqning malik uzra haqqi bordir, malikning haqi esa xalqni toʻgʻri boshqarishdir – Как подданные [имеют] обязанности перед правителем, так и правитель [имеет] права над подданными – As people have the right towards the ruler, so the ruler’s right over his people is right governing (QBK, 5₁₆)."}}]}