{"headword": "graf", "key": "graf", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Gʻarbiy Yevropada va chor Rossiyasida oliy tabaqali dvoryanlarning knyazdan quyi, barondan yuqori unvoni va shu unvonga ega boʻlgan shaxs.", "examples": [{"text": "Yaxshiboyev, qaydan oʻrganding kiborlikni, naq graf boʻlib ket-e. Libosni keltiring, ulovni hozirlang, mashvarat jam boʻlsin.", "source": "M. M. Doʻst, Lolazor."}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/graf"}}, {"dictionary": {"name": "Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari izohli lugʻati", "title": "Ахборот-Коммуникация Технологиялари Изоҳли Луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Амиров, Д.М.; Атаджанов, А.Ю.; Атаджанов, Д.Ю.; Ибрагимов, Д.А.; Раҳимжонов, З.Ё.; Саидхўжаев, С.С. (2010). Ахборот-Коммуникация Технологиялари Изоҳли Луғати. Tashkent: БМТТДнинг Ўзбекистондаги ваколатхонаси.", "url": "https://til.uz/lugatlar/axborot-kommunikatsiya-texnologiyalari-izohli-lugati/", "page": "64"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Graf boʻsh boʻlmagan toʻplamlar juftidir. Birinchi toʻplam choʻqqilardan, ikkinchi toʻplam esa qovurgʻalardan tarkib topgan. Grafni uch shaklda, yaʼni analitik, matritsaviy va grafik shakllarda ifodalash mumkin. Grafik shakl modellarni aks ettirish uchun juda qulay vosita. Bunda choʻqqi nuqta, toʻgʻriburchak yoki doiracha bilan aks ettiriladi. Bir juft choʻqqi orasidagi birtomonlama bogʻlovchi qovurgʻa yoy deb ataladi. Ikki tomonlama bogʻlovchi qovurgʻa deb ataladi. Yoy boʻyicha oʻtish yoʻnalishi strelka bilan belgilanadi. Bir choʻqqida boshlanib xuddi shu choʻqqida yakunlanadigan qovurgʻa sirtmoq deb ataladi. Ular baʼzan boʻgʻinlar deb nomlanadi. Graf choʻqqilari orasidagi qovurgʻalar va yoylar boʻyicha oʻtgan yoʻl marshrut (yoʻnalish) deb ataladi. Graf boshqarish nazariyasida, elektronika, elektrotexnikada tarmoq, tizim, algoritm tushunchalarini aniqlashda ishlatiladi. Graflar maʼlumotlarga ishlov berish jarayonlarini ifodalashda keng qoʻllanmoqda. Bunda, choʻqqilar biror obyektlarga mos kelsa, qovurgʻa yoki yoylar ular orasidagi fizik yoki mantiqiy bogʻlanishlarni ifodalaydi. Graflarning maxsus turlari boʻlib daraxtlar, halqa va roʻyxatlar hisoblanadi. Graf tushunchasi axborot tarmogʻida yuzaga keladigan gipermuhit, gipermatn, superkompyuter, kommutatsiya, marshrutlash va boshqa jarayonlarni ifodalashda ishlatiladi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "граф", "raw_meaning": "ингл: graph рус: граф Граф бўш бўлмаган тўпламлар жуфтидир. Биринчи тўплам чўққилардан, иккинчи тўплам эса қовурғалардан таркиб топган. Графни уч шаклда, яъни аналитик, матрицавий ва график шаклларда ифодалаш мумкин. График шакл моделларни акс эттириш учун жуда қулай восита. Бунда чўққи нуқта, тўғрибурчак ёки доирача билан акс эттирилади. Бир жуфт чўққи орасидаги биртомонлама боғловчи қовурға ёй деб аталади. Икки томонлама боғловчи қовурға деб аталади. Ёй бўйича ўтиш йўналиши стрелка билан белгиланади. Бир чўққида бошланиб худди шу чўққида якунланадиган қовурға сиртмоқ деб аталади. Улар баъзан бўғинлар деб номланади. Граф чўққилари орасидаги қовурғалар ва ёйлар бўйича ўтган йўл маршрут (йўналиш) деб аталади. Граф бошқариш назариясида, электроника, электротехникада тармоқ, тизим, алгоритм тушунчаларини аниқлашда ишлатилади. Графлар маълумотларга ишлов бериш жараёнларини ифодалашда кенг қўлланмоқда. Бунда, чўққилар бирор объектларга мос келса, қовурға ёки ёйлар улар орасидаги физик ёки мантиқий боғланишларни ифодалайди. Графларнинг махсус турлари бўлиб дарахтлар, ҳалқа ва рўйхатлар ҳисобланади. Граф тушунчаси ахборот тармоғида юзага келадиган гипермуҳит, гиперматн, суперкомпьютер, коммутация, маршрутлаш ва бошқа жараёнларни ифодалашда ишлатилади."}}, {"dictionary": {"name": "Matematikadan ruscha-oʻzbekcha lugʻat", "title": "МАТЕМАТИКАДАН РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ЛУҒАТ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Сабиров, Мардан Аюбович (1973). МАТЕМАТИКАДАН РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ЛУҒАТ. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/matematikadan-ruscha-ozbekcha-lugat/", "page": "51"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "топ (одномерный комплекс)", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "граф", "raw_meaning": "топ (одномерный комплекс) — граф (бир ўлчовли комплекс)"}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "488"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "graf", "raw_meaning": "n count; earl"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "58"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "graf", "raw_meaning": "Graf m; ~ ayol Gräfin f"}}, {"dictionary": {"name": "Neft va gaz sanoati izohli lugʻati", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Terminologik", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "129"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "elektron hisoblash mashinalarida bajariladigan oldindan tayyorlangan vazifa. G. dasturlarni ketma-ket ishlashiga asoslanadi. Oʻzgaruvchan va oʻzgarmas graflar ajratiladi. Geofizik materiallarga ishlov berish jarayonida burgʻu quduqlarda yuzaga keladigan sharoitlarni, shuningdek, geologik kesim va maydon boʻylab togʻ jinslari tarkibining oʻzgarish xususiyatlarini hisobga olgan holda ishlov yoʻlini oʻzgartirish oʻzgaruvchan grafga xos. Geologik obyekt boʻyicha geofizik maʼlumotni ishlashga doimiy buyurtma oʻzgarmas grafdir. Oʻzgarmas graf sistemaning matematik taʼminotiga kiritilganligi sababli foydalanuvchi tomonidan oʻzgartirilmaydi. Bu grafdan, asosan, ishlab chiqarish rejimida foydalaniladi. G.ning terrigen, karbonatli kesimlar uchun moʻljallangan, qatlam chegarasini aniqlashdan boshlanadigan va kollektorlarni oldindan ajratiladigan alohida-alohida turlari mavjud.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ГРАФ — Граф", "raw_meaning": "электрон ҳисоблаш машиналарида бажариладиган олдиндан тайёрланган вазифа. Г. дастурларни кетма-кет ишлашига асосланади. Ўзгарувчан ва ўзгармас графлар ажратилади. Геофизик материалларга ишлов бериш жараёнида бурғу қудуқларда юзага келадиган шароитларни, шунингдек, геологик кесим ва майдон бўйлаб тоғ жинслари таркибининг ўзгариш хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда ишлов йўлини ўзгартириш ўзгарувчан графга хос. Геологик объект бўйича геофизик маълумотни ишлашга доимий буюртма ўзгармас графдир. Ўзгармас граф системанинг математик таъминотига киритилганлиги сабабли фойдаланувчи томонидан ўзгартирилмайди. Бу графдан, асосан, ишлаб чиқариш режимида фойдаланилади. Г.нинг терриген, карбонатли кесимлар учун мўлжалланган, қатлам чегарасини аниқлашдан бошланадиган ва коллекторларни олдиндан ажратиладиган алоҳида-алоҳида турлари мавжуд."}}]}