{"headword": "gradatsiya", "key": "gradatsiya", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Nutq parchalaridan biri ikkinchisining maʼnosini(mazmunini) kuchaytirib borishdan iborat uslubiy vosita.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/gradatsiya"}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "488"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "gradatsiya", "raw_meaning": "n 1) adab. gradation; 2) fiz. gradation; tasvir ~si gradation of image, image gradation; ranglar ~si colour gradation"}}, {"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "74"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "(гр. gradatio — секин-аста сўзидан)", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Badiiy asardagi u yoki bu holatning sekin-asta oshib yoxud pasayib borishidan iborat stilistik figuralardan biri; bir xildagi tavsiflarni muntazam tartibda gruppalashtirib, ularning mazmuniy yoki emotsional ahamiyatini kuchaytirib (q. Klimaks) yoki pasaytirib (q. Antiklimaks) tasvirlashdan iborat poetik nutq usuli. Gradatsiya sheʼriy asarlarda ham, nasriy asarlarda ham keng qoʻllaniladi. Gradatsiya sheʼriy asarlarda koʻpincha anafora (q.) bilan birgalikda qoʻllanilib, sheʼr gʻoyasini shoirning qaynoq his-tuygʻulariga mos holda ifodalashga yordam beradi. Bunday gradatsiya usulida yozilgan sheʼrlarning oʻquvchi his-tuygʻusiga taʼsiri kuchli boʻladi. Shuning uchun Hamid Olimjon, Gʻafur Gʻulom, Oybek, Komil Yashin, Uygʻun, Maqsud Shayxzoda kabi oʻzbek shoirlari oʻzlarining 30- yillarda, keyinroq Ulugʻ Vatan urushi yillarida yozgan sheʼrlarida gradatsiya usulidan keng foydalanganlar.", "examples": [{"text": "Bos, odamlar, qattiq-qattiq yerlarga botsin — Traktorlar gʻavgʻo boshlab yerni yorganday. Bos, tarixda ulkan, ulugʻ qadamlar otsin — Yenggan sinf zafarlarga toʻlib borganday. Bos, dushmanning koʻkragiga; Bos, yuragiga;", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Градация", "raw_meaning": "(гр. gradatio — секин-аста сўзидан) — градация. Бадиий асардаги у ёки бу ҳолатнинг секин-аста ошиб ёхуд пасайиб боришидан иборат стилистик фигуралардан бири; бир хилдаги тавсифларни мунтазам тартибда группалаштириб, уларнинг мазмуний ёки эмоционал аҳамиятини кучайтириб (қ. Климакс) ёки пасайтириб (қ. Антиклимакс) тасвирлашдан иборат поэтик нутқ усули. Градация шеърий асарларда ҳам, насрий асарларда ҳам кенг қўлланилади. Градация шеърий асарларда кўпинча анафора (қ.) билан биргаликда қўлланилиб, шеър ғоясини шоирнинг қайноқ ҳис-туйғуларига мос ҳолда ифодалашга ёрдам беради. Бундай градация усулида ёзилган шеърларнинг ўқувчи ҳис-туйғусига таъсири кучли бўлади. Шунинг учун Ҳамид Олимжон, Ғафур Ғулом, Ойбек, Комил Яшин, Уйғун, Мақсуд Шайхзода каби ўзбек шоирлари ўзларининг 30- йилларда, кейинроқ Улуғ Ватан уруши йилларида ёзган шеърларида градация усулидан кенг фойдаланганлар. Масалан: Бос, одамлар, қаттиқ-қаттиқ ерларга ботсин — Тракторлар ғавғо бошлаб ерни ёргандай. Бос, тарихда улкан, улуғ қадамлар отсин — Енгган синф зафарларга тўлиб боргандай. Бос, душманнинг кўкрагига; Бос, юрагига;"}}]}