{"headword": "ГОРЯЧИЕ ТОЧКИ", "key": "goryachie tochki", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь нефтегазовой промышленности", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Терминологический", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "125"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Yer yuzasining hozirgi vaqtda yoki qadimda vujudga kelgan va oʻzining yuqori vulkanik faolligi bilan ajralib turadigan qismi. Ayrim tadqiqotchilar Q.n deganda mantiyaning ichki qismini tushunadilar, bu joyning temperaturasi shu chuqurlikdagi oʻrtacha temperaturadan yuqori boʻladi. Yer yuzasida Q.n. okean va kontinentlarda tarqalgan. Okeanlarda Q.n. okean oʻrtaliq tizmalarining (Island Q.n. oʻq qismida) va ularning yonbagʻirlarida (Azor Q.n.) hamda abissal tekisliklarda (Kanar, Gavayi) yoki kontinental etaklarda va yonbagʻirlarda (San-Tome va Gviney koʻrfazidagi Prinsipi oroli, Kamerun vulkani) uchraydi. Kontinentlardagi Q.n. platformada va turli yoshdagi burmalanish sistemalarida joylashgan. Okean segmentlari chegarasida Q.n faoliyatidan vulkanli suv osti togʻlari va vulkan orollari hosil boʻladi. Orollar va togʻlar, odatda, toʻgʻri chiziq koʻrinishida zanjirsimon joylashadi, ularning yoshi va gipsometrik holati togʻlarning choʻziqligi yoʻnalishiga monand keladi. Okean plitalarining Q.n. ustidan oʻtish «izlari» plitalarning ular ustida muntazam ravishda suzib yurishidan darak beradi. Kontinental oblastlarda Q.n. vulkan markazlarining toʻgʻri chiziqli zanjiri hamda magmatizm rivojlangan yakka izometrik oblastlarni hosil qiladi. Bunday joylar uchun: yer poʻstining yupqalanishi va 50 km chuqurlikgacha boʻshashgan mantiya gumbazlarining uchrashi, yer poʻstining 2 km balandlikka maydoni bir necha ming km² li gumbaz hosil qilib koʻtarilishi, radial choʻzilish strukturalarini hosil boʻlishi xarakterlidir. Q.n. maydoni faol magmatizm bilan tavsiflanadi, asosan otqindi jinslar hukmronlik qiladi. Toleitli, ishqor-bazaltli, bazanitli, nefelinitli effuzivlar koʻp uchraydi, shuningdek, kontinental sharo-", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ГОРЯЧИЕ ТОЧКИ — Қизиган нуқталар", "raw_meaning": "Ер юзасининг ҳозирги вақтда ёки қадимда вужудга келган ва ўзининг юқори вулканик фаоллиги билан ажралиб турадиган қисми. Айрим тадқиқотчилар Қ.н деганда мантиянинг ички қисмини тушунадилар, бу жойнинг температураси шу чуқурликдаги ўртача температурадан юқори бўлади. Ер юзасида Қ.н. океан ва континентларда тарқалган. Океанларда Қ.н. океан ўрталиқ тизмаларининг (Исланд Қ.н. ўқ қисмида) ва уларнинг ёнбағирларида (Азор Қ.н.) ҳамда абиссал текисликларда (Канар, Гаваи) ёки континентал этакларда ва ёнбағирларда (Сан-Томе ва Гвиней кўрфазидаги Принсипи ороли, Камерун вулкани) учрайди. Континентлардаги Қ.н. платформада ва турли ёшдаги бурмаланиш системаларида жойлашган. Океан сегментлари чегарасида Қ.н фаолиятидан вулканли сув ости тоғлари ва вулкан ороллари ҳосил бўлади. Ороллар ва тоғлар, одатда, тўғри чизиқ кўринишида занжирсимон жойлашади, уларнинг ёши ва гипсометрик ҳолати тоғларнинг чўзиқлиги йўналишига монанд келади. Океан плиталарининг Қ.н. устидан ўтиш «излари» плиталарнинг улар устида мунтазам равишда сузиб юришидан дарак беради. Континентал областларда Қ.н. вулкан марказларининг тўғри чизиқли занжири ҳамда магматизм ривожланган якка изометрик областларни ҳосил қилади. Бундай жойлар учун: ер пўстининг юпқаланиши ва 50 км чуқурликгача бўшашган мантия гумбазларининг учраши, ер пўстининг 2 км баландликка майдони бир неча минг км² ли гумбаз ҳосил қилиб кўтарилиши, радиал чўзилиш структураларини ҳосил бўлиши характерлидир. Қ.н. майдони фаол магматизм билан тавсифланади, асосан отқинди жинслар ҳукмронлик қилади. Толеитли, ишқор-базальтли, базанитли, нефелинитли эффузивлар кўп учрайди, шунингдек, континентал шаро-"}}]}