{"headword": "ГЛО", "key": "glo", "entries": [{"dictionary": {"name": "Neft va gaz sanoati izohli lugʻati", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Terminologik", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "118"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ГЛО", "raw_meaning": "ўрталиқ тоғ тизмалари билан ифодаланган. Бундай тизмаларнинг бири иккинчисини давом эттиради, улар бир неча жойларда бир-бири билан «уч ёқлама уланган»: Ғарбий Чили ва Галапагос тизмалари бириккан жой Шарқий Тинч океан тизмалари билан уланган, ҳамда Атлантика океани жанубида ва Ҳинд океани марказида уланадиган тизмалар мавжуд. Аден ва Қизил денгизлар жанубидаги рифт водийлари Афар водийси рифтлари билан уч ёқлама уланган. У бўйлаб шимолдан жанубга қараб океан пўсти қийиқланиб боради ва континентал Шарқий Африка зонаси бошланади. Арктика ҳавзасида Гаккел деб номланувчи океан тоғ тизмаси Лаптевлар денгизи шельфигача континентал рифт кўринишида давом этади. Океан ўрталиқ тоғ тизмаси фаол континентал чеккаларга етиб келиб, сурилиш зонасида ютилиши мумкин. Мас., Галапагос ва Ғарбий Чили тоғ тизмалари Анд чеккасига келганда тугайди. Шарқий Тинч океан кўтарилмаси Шимолий Америка плитасига қадалган жойида Рио-Гранде континентал рифти пайдо бўлади. Рифт зоналарининг барҳам топиши унинг чўзиқлик бўйича аста-секин сўниши ёки трансформ ёриқлари билан кесишидан юзага келади. Мас., Хуан-де Фука ва Америка-Антарктида тоғ тизмаларининг тугаши ёриқлар билан чегараланади. Қизил денгиз рифти Левантип силжимасига қадалиб тугайди. Кайнозойда вужудга келган рифт зоналари системаси сайёрани деярли тўлиқ ўраб туради, унинг йўналиши геоиднинг айланиш ўқига мос келади. Рифт зоналари жанубий қутбда 40—60° кенгликда деярли бутун ҳалқа ҳосил қилади ва бу ҳалқадан меридионал йўналишда 90° оралиқда шимол йўналишда сўниб борувчи уч: Шарқий Тинч океан, Атлантика ва Ҳинд океани минтақалари ажратилади (Г.5-расм). Е.Е. Милановский ва А.М. Никишин (1988) шартли равишда тўртинчи Ғарбий Тинч океан минтақасини ҳам ажратишни таклиф этдилар. Бу минтақа рифтогенезнинг ёй орти намоёнланиш мажмуаси сифатида қаралиши лозим. Бунда рифт минтақасининг мўътадил ривожланиши Тинч океан плитасининг жадал сурилиши ва сурилиши билан тўхтатиб қўйилган. Ушбу тўрт минтақанинг қалинлиги бир неча юз км чуқурликкача етади, унинг остидаги сейсмик тўлқинлар тезлиги манфий аномалияга эга, тўлқинлар тез сўнувчи бўлиб, томография (рентгенография) методи ёрдамида аниқланади. Рифт зоналарининг тўғри жойлашиши қутбий областлар оралиғидаги ҳамда Тинч океан ярим шаридаги глобал асимметрия билан мос тушади. Глобал системага кирмайдиган бир неча йирик рифтлар мавжуд. Масалан, Ғарбий Европа (Рейн грабенини ўз ичига олган) системаси,"}}]}