{"headword": "ГИДРОГЕОЛОГИЧЕСКИЕ УСЛОВИЯ ФОРМИРОВАНИЯ ЗАЛЕЖЕЙ ГАЗА", "key": "gidrogeologicheskie usloviya formirovaniya zalejey gaza", "entries": [{"dictionary": {"name": "Neft va gaz sanoati izohli lugʻati", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Terminologik", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "107"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "yer osti suvlarida koʻp miqdorda erigan metan gazi suv bilan birga harakatlanadi. Suv gazga toʻliq toʻyinganda undan erkin gaz qisman ajralib chiqishi mumkin. Pufakcha koʻrinishida ajralgan erkin gaz kollektorlarni toʻldirib turgan suvlar ustida qalqib harakatlanadi. Bu holda gazning harakati suvning harakatiga bogʻliq boʻladi va mos tushadi, suvdan gazning ajralishi asosan tutqichlarda sodir boʻladi. Ikkinchi holda gaz harakati mustaqil ravishda yuz beradi, ayrim vaqtda yer osti suv oqimi yoʻnalishiga teskari boʻlishi ham mumkin. Lekin, birinchi holdagi harakat keng tarqalgan. Suvli majmualardagi suvlarning gazga toʻyinishi eng yuqori qiymatga erishganda gazning oqim koʻrinishida koʻchishi hamma uchastkalarda kuzatiladi. Undan tashqari, gazning suv yuzasiga qalqib chiqishi gaz uyumining hosil boʻlishida muhim rol oʻynaydi. Suvli eritmadan erigan gazlarning ajralib chiqishi erigan gazlarning tarkibi va miqdoriga, suvning minerallashishiga, gidrostatik bosimiga, temperaturasiga bogʻliq. Bosim va temperatura yuqori boʻlgan katta chuqurliklarda gaz uyumlarining hosil boʻlishi nisbatan chegaralangan. Yuqori temperaturali suvlarda uglevodorodlarning eruvchanligi keskin oshadi. B.N.Korsenshteyn (1961) fikricha, qatlam temperaturasi 120°S dan oshganda gaz uyumlari hosil boʻlolmaydi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ГИДРОГЕОЛОГИЧЕСКИЕ УСЛОВИЯ ФОРМИРОВАНИЯ ЗАЛЕЖЕЙ ГАЗА", "raw_meaning": "Газ уюмлари пайдо бўлишининг гидрогеологик шароитлари — ер ости сувларида кўп миқдорда эриган метан гази сув билан бирга ҳаракатланади. Сув газга тўлиқ тўйинганда ундан эркин газ қисман ажралиб чиқиши мумкин. Пуфакча кўринишида ажралган эркин газ коллекторларни тўлдириб турган сувлар устида қалқиб ҳаракатланади. Бу ҳолда газнинг ҳаракати сувнинг ҳаракатига боғлиқ бўлади ва мос тушади, сувдан газнинг ажралиши асосан тутқичларда содир бўлади. Иккинчи ҳолда газ ҳаракати мустақил равишда юз беради, айрим вақтда ер ости сув оқими йўналишига тескари бўлиши ҳам мумкин. Лекин, биринчи ҳолдаги ҳаракат кенг тарқалган. Сувли мажмуалардаги сувларнинг газга тўйиниши энг юқори қийматга эришганда газнинг оқим кўринишида кўчиши ҳамма участкаларда кузатилади. Ундан ташқари, газнинг сув юзасига қалқиб чиқиши газ уюмининг ҳосил бўлишида муҳим роль ўйнайди. Сувли эритмадан эриган газларнинг ажралиб чиқиши эриган газларнинг таркиби ва миқдорига, сувнинг минераллашишига, гидростатик босимига, температурасига боғлиқ. Босим ва температура юқори бўлган катта чуқурликларда газ уюмларининг ҳосил бўлиши нисбатан чегараланган. Юқори температурали сувларда углеводородларнинг эрувчанлиги кескин ошади. Б.Н.Корценштейн (1961) фикрича, қатлам температураси 120°С дан ошганда газ уюмлари ҳосил бўлолмайди."}}]}