{"headword": "ГИДРОГЕОЛОГИЧЕСКАЯ КАРТА", "key": "gidrogeologicheskaya karta", "entries": [{"dictionary": {"name": "Neft va gaz sanoati izohli lugʻati", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Terminologik", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "96"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "togʻ jinslarida yer osti suvlarining tarqalish sharoitini, ularning tuz va gaz tarkibini, jinsning (suvli gorizontning, suvli majmuaning) suvga moʻlligini va sh.k.larni xaritada ifodalash. Xarita mazmuni uning maqsadi va masshtabiga qarab belgilanadi. Neft-gaz gidrogeologiyasi amaliyotida har bir suvli gorizont va majmua uchun alohida G.x. tuziladi. Shuningdek har bir gorizont (majmua) uchun gidrokimyoviy, gidrodinamik, geotermik va sh.k.) xaritalar majmui tuzilib, ulardan neftgazlilikni bashoratlashda foydalaniladi. G.x.lar gidrogeologik syomka va razvedka ishlari natijalaridan foydalanib tuziladi. G.x.lar masshtabiga koʻra: obzor (1:1000000 va undan kichik), mayda masshtabli (1:500000—1:1000000), oʻrta masshtabli (1:100000 — 1:200000), yirik masshtabli (1:25000—1:50000), oʻta yirik masshtabli (1:25000 va undan yirik) turlarga boʻlinadi. Obzor xaritalar yirik geologik va geografik regionlarning (oʻlka, oblast, respublika yoki Yer shari) gidrogeologik sharoitlarini vujudga kelishi, yer osti suvlari tarqalishining asosiy qonuniyatlari va ularning ayrim elementlarini vaqt davomida oʻzgarishi toʻgʻrisida maʼlumot beradi. Mayda masshtabli G.x.lar u yoki bu hududning gidrogeologik sharoitlarini ifodalaydi. Ularda asosiy suvli majmualarning tarqalishi, yer osti suvlarining hosil boʻlishi va tavsifi ifodalanadi. Oʻrta masshtabli G.x.larda ayrim rayonlarning gidrogeologik sharoitlari oʻz aksini topadi. Xarita yer osti suvlaridan foydalanish va keyingi tadqiqot ishlarining birinchi navbatda bajariladigan uchastkalarini tanlash imkoniyatini beradi. Yirik masshtabli G.x. maydoni nisbatan kichik rayonlarning gidrogeologik sharoitlarini ifodalaydi. Bunday xaritalarning aniqlik darajasi yuqori boʻlganligi uchun ular asosida amaliy gidrogeologik masalalarni yechish, mufassal tadqiqotlarni rejalashtirish mumkin. Oʻta yirik masshtabli xaritalar uchastkalarning gidrogeologik sharoitlarini oʻzida toʻliq aks ettirib shaxta, karer, toʻgʻon, suv olish inshooti va boshqa inshootlarni loyihalash uchun asos boʻladi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ГИДРОГЕОЛОГИЧЕСКАЯ КАРТА — Гидрогеологик харита", "raw_meaning": "тоғ жинсларида ер ости сувларининг тарқалиш шароитини, уларнинг туз ва газ таркибини, жинснинг (сувли горизонтнинг, сувли мажмуанинг) сувга мўллигини ва ш.к.ларни харитада ифодалаш. Харита мазмуни унинг мақсади ва масштабига қараб белгиланади. Нефть-газ гидрогеологияси амалиётида ҳар бир сувли горизонт ва мажмуа учун алоҳида Г.х. тузилади. Шунингдек ҳар бир горизонт (мажмуа) учун гидрокимёвий, гидродинамик, геотермик ва ш.к.) хариталар мажмуи тузилиб, улардан нефтгазлиликни башоратлашда фойдаланилади. Г.х.лар гидрогеологик съёмка ва разведка ишлари натижаларидан фойдаланиб тузилади. Г.х.лар масштабига кўра: обзор (1:1000000 ва ундан кичик), майда масштабли (1:500000—1:1000000), ўрта масштабли (1:100000 — 1:200000), йирик масштабли (1:25000—1:50000), ўта йирик масштабли (1:25000 ва ундан йирик) турларга бўлинади. Обзор хариталар йирик геологик ва географик регионларнинг (ўлка, область, республика ёки Ер шари) гидрогеологик шароитларини вужудга келиши, ер ости сувлари тарқалишининг асосий қонуниятлари ва уларнинг айрим элементларини вақт давомида ўзгариши тўғрисида маълумот беради. Майда масштабли Г.х.лар у ёки бу ҳудуднинг гидрогеологик шароитларини ифодалайди. Уларда асосий сувли мажмуаларнинг тарқалиши, ер ости сувларининг ҳосил бўлиши ва тавсифи ифодаланади. Ўрта масштабли Г.х.ларда айрим районларнинг гидрогеологик шароитлари ўз аксини топади. Харита ер ости сувларидан фойдаланиш ва кейинги тадқиқот ишларининг биринчи навбатда бажариладиган участкаларини танлаш имкониятини беради. Йирик масштабли Г.х. майдони нисбатан кичик районларнинг гидрогеологик шароитларини ифодалайди. Бундай хариталарнинг аниқлик даражаси юқори бўлганлиги учун улар асосида амалий гидрогеологик масалаларни ечиш, муфассал тадқиқотларни режалаштириш мумкин. Ўта йирик масштабли хариталар участкаларнинг гидрогеологик шароитларини ўзида тўлиқ акс эттириб шахта, карьер, тўғон, сув олиш иншооти ва бошқа иншоотларни лойиҳалаш учун асос бўлади."}}]}