{"headword": "ФОРМА ВЫРАЖЕНИЯ РЕЗУЛЬТАТОВ ХИМИЧЕСКОГО АНАЛИЗА ВОДЫ", "key": "forma virajeniya rezultatov ximicheskogo analiza vodi", "entries": [{"dictionary": {"name": "Neft va gaz sanoati izohli lugʻati", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Terminologik", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "523"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "suvning kimyoviy tahlili natajalarini ion (suvda erigan ayrim moddalar miqdori), milligramm-ekvivalent va foiz-ekvivalent shaklida ifodalash usuli. Kimyoviy tahlil natijalarini ion koʻrinishida ifodalash keng qoʻllaniladi. Maʼlumki, suvda toʻliq erigan tuzlar ionlarga ajraladi, toʻliq erimaydigan temir, kremniy va boshqa moddalar esa kolloid koʻrinishda boʻladi. Odatda 1 l suvdagi u yoki bu ion miqdori gramm yoki milligrammda (mg/l), 1 kg kuchli minerallashgan suvlar va namakoblardagi ion miqdori grammda ifodalanadi. Lekin, suv xususiyatlarini toʻliq tavsiflashda tahlilni ion shaklida ifodalanishi yetarli emas. Shu sababli tahlil natijalarini ion shaklida ifodalash bilan bir qatorda milligramm-ekvivalent (mg-ekv) shaklidan ham foydalaniladi. Bunday shakl suv tarkibiga kiruvchi moddalarning, va oʻz navbatida, ularning xossalarining kimyoviy tabiatini toʻliq ifodalay oladi. Bir-biri bilan birikayotgan kimyoviy elementlar nisbati ionlar valentligiga va ularning atom yoki molekulyar ogʻirligiga bogʻliq. Shunga koʻra suvning kimyoviy tarkibini ion shaklidan ekvivalent shakliga oʻtkazish uchun 1 l suvdagi har bir ion miqdori (g, mg/l) uning molekulyar ogʻirligiga boʻlish va valentligiga koʻpaytirish lozim, chiqqan natija milligramm-ekvivalentda (mg-ekv) ifodalanadi. Mas., Surxondaryo viloyati Mirshodi neft konidagi quduqdan olingan suv tahlili quyidagicha; mg/l: $\\text{Cl}=9160,0$; $\\text{SO}_4=86,4$; $\\text{CO}_3=732,0$; $\\text{Ca}=95,5$; $\\text{Mg}=26,90$. Cl (atom ogʻirligi 35,46, valentligi 1)ning milligramm-ekvivalent miqdori quyidagicha hisoblanadi: $\\text{Cl} = \\frac{9160,0 \\cdot 1}{35,46} = 258,32 \\text{ mg-ekv}$.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ФОРМА ВЫРАЖЕНИЯ РЕЗУЛЬТАТОВ ХИМИЧЕСКОГО АНАЛИЗА ВОДЫ — Сувнинг кимёвий таҳлили натижаларини ифодалаш шакли", "raw_meaning": "сувнинг кимёвий таҳлили натажаларини ион (сувда эриган айрим моддалар миқдори), миллиграмм-эквивалент ва фоиз-эквивалент шаклида ифодалаш усули. Кимёвий таҳлил натижаларини ион кўринишида ифодалаш кенг қўлланилади. Маълумки, сувда тўлиқ эриган тузлар ионларга ажралади, тўлиқ эримайдиган темир, кремний ва бошқа моддалар эса коллоид кўринишда бўлади. Одатда 1 л сувдаги у ёки бу ион миқдори грамм ёки миллиграммда (мг/л), 1 кг кучли минераллашган сувлар ва намакоблардаги ион миқдори граммда ифодаланади. Лекин, сув хусусиятларини тўлиқ тавсифлашда таҳлилни ион шаклида ифодаланиши етарли эмас. Шу сабабли таҳлил натижаларини ион шаклида ифодалаш билан бир қаторда миллиграмм-эквивалент (мг-экв) шаклидан ҳам фойдаланилади. Бундай шакл сув таркибига кирувчи моддаларнинг, ва ўз навбатида, уларнинг хоссаларининг кимёвий табиатини тўлиқ ифодалай олади. Бир-бири билан бирикаётган кимёвий элементлар нисбати ионлар валентлигига ва уларнинг атом ёки молекуляр оғирлигига боғлиқ. Шунга кўра сувнинг кимёвий таркибини ион шаклидан эквивалент шаклига ўтказиш учун 1 л сувдаги ҳар бир ион миқдори (г, мг/л) унинг молекуляр оғирлигига бўлиш ва валентлигига кўпайтириш лозим, чиққан натижа миллиграмм-эквивалентда (мг-экв) ифодаланади. Мас., Сурхондарё вилояти Миршоди нефть конидаги қудуқдан олинган сув таҳлили қуйидагича; мг/л: $\\text{Cl}=9160,0$; $\\text{SO}_4=86,4$; $\\text{CO}_3=732,0$; $\\text{Ca}=95,5$; $\\text{Mg}=26,90$. Cl (атом оғирлиги 35,46, валентлиги 1)нинг миллиграмм-эквивалент миқдори қуйидагича ҳисобланади: $\\text{Cl} = \\frac{9160,0 \\cdot 1}{35,46} = 258,32 \\text{ мг-экв}$."}}]}