{"headword": "Фарс", "key": "fars", "entries": [{"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "319"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "фр. far — бошлайман сўзидан", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Oʻz xarakteri jihatidan fablo (q.)ga yaqin boʻlgan, XIV—XVI asrlarda Gʻarbiy Yevropada tarqalgan xalq komediyasi. Oʻrta asrlarda yaratilgan farslarning mualliflari nomaʼlum boʻlib, taxminlarga koʻra, ular kollektiv tomonidan yaratilgan. XV asrda fars mustaqil janr sifatida toʻla shakllandi. Bu davr farslariga keng ommaviylik, hajviy ruhning ustunligi, fikrni erkin bayon etish xosdir. Ularda feodallarning bosqinchilik urushlari, shaharlik boylarning bachkana hayoti, ruhoniylarning xasisligi, sudlarning laganbardorligi ustidan kulinadi. Ayrim farslarda esa oddiy dehqonlarning sodda va laqmaligi ham hajv qilinadi. Farslar asosan demokratik xarakterda boʻlsalar ham, keyinchalik ularga u yoki bu feodal shaxsini ulugʻlash, maqtash kabi shaxsiyatparastlik gʻoyalari kirib keldi. Farslarga xos muhim xususiyatlardan yana biri — ularda individual xarakterlarning yoʻqligidir, yaʼni farsda sodda er va ustakor, makkor xotin; ayyor xizmatkor, aldoqchi tabib; maqtanchoq soldat va baxtsiz student kabi qahramonlar ishtirok etadilar. Farslar badiiy adabiyotda aniq sotsial tiplar yaratishda dastlabki qadam boʻldi. Katolik cherkovi sotsial tiplar yaratilganligi uchun ham fars ijod qilishga qarshi shafqatsiz kurash olib bordi. Shunga qaramay, Shekspir, Moler, Servantes, Lope de Vega kabi ijodkorlar farsga xos badiiy tasvir vosita va usullaridan oʻz asarlarida unumli foydalandilar. XIX—XX asrga kelib burjua teatrida ham fars yaratila boshlandi. Biroq bu farslar xalq anʼanalaridan yiroqda boʻlib, sotsial mohiyat kasb etmaydigan komediyalardan iborat edi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [{"kind": "qarang", "target": "фабльо"}], "extra": {"raw_word": "Фарс", "raw_meaning": "(фр. far — бошлайман сўзидан) — фарс. Ўз характери жиҳатидан фабльо (қ.)га яқин бўлган, XIV—XVI асрларда Ғарбий Европада тарқалган халқ комедияси. Ўрта асрларда яратилган фарсларнинг муаллифлари номаълум бўлиб, тахминларга кўра, улар коллектив томонидан яратилган. XV асрда фарс мустақил жанр сифатида тўла шаклланди. Бу давр фарсларига кенг оммавийлик, ҳажвий руҳнинг устунлиги, фикрни эркин баён этиш хосдир. Уларда феодалларнинг босқинчилик урушлари, шаҳарлик бойларнинг бачкана ҳаёти, руҳонийларнинг хасислиги, судларнинг лаганбардорлиги устидан кулинади. Айрим фарсларда эса оддий деҳқонларнинг содда ва лақмалиги ҳам ҳажв қилинади. Фарслар асосан демократик характерда бўлсалар ҳам, кейинчалик уларга у ёки бу феодал шахсини улуғлаш, мақташ каби шахсиятпарастлик ғоялари кириб келди. Фарсларга хос муҳим хусусиятлардан яна бири — уларда индивидуал характерларнинг йўқлигидир, яъни фарсда содда эр ва устакор, маккор хотин; айёр хизматкор, алдоқчи табиб; мақтанчоқ солдат ва бахтсиз студент каби қаҳрамонлар иштирок этадилар. Фарслар бадиий адабиётда аниқ социал типлар яратишда дастлабки қадам бўлди. Католик черкови социал типлар яратилганлиги учун ҳам фарс ижод қилишга қарши шафқатсиз кураш олиб борди. Шунга қарамай, Шекспир, Мольер, Сервантес, Лопе де Вега каби ижодкорлар фарсга хос бадиий тасвир восита ва усулларидан ўз асарларида унумли фойдаландилар. XIX—XX асрга келиб буржуа театрида ҳам фарс яратила бошланди. Бироқ бу фарслар халқ анъаналаридан йироқда бўлиб, социал моҳият касб этмайдиган комедиялардан иборат эди."}}]}