{"headword": "evfemizm", "key": "evfemizm", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь узбекского языка", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Толковый", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Biror sababga koʻra qoʻllanishi taqiqlangan yoki qoʻllanishi noqulay boʻlgan qoʻpol, dagʻal soʻz, ibora oʻrniga boshqa yumshoqroq soʻz yoki ibora qoʻllash. Masalan, soʻzi oʻrnida eshak, oti yoʻq soʻz va iborasining qoʻllanishi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/evfemizm"}}, {"dictionary": {"name": "Толковый словарь литературоведческих терминов", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Терминологический", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "342"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "гр. euphemeo — яхши гапираман сўзидан", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Tab-u (q.) ga qarama-qarshi tushuncha boʻlib, biror sababga koʻra, qoʻllanilishi taqiqlangan yoki qoʻllanilishi noqulay boʻlgan soʻz, ibora oʻrniga boshqa soʻz yoki ibora qoʻllash. Masalan, qadimgi insonlar tushunchasiga koʻra, alvasti, ajina kabi mifologik tasavvurlar, chayon, boʻri kabi hayvon yoki hasharotlarning nomini aytish taqiqlangan: goʻyo nomi aytilgan narsalar kishiga zarar yetkazar emish. Shuning uchun ularni boshqacha nomlar bilan atashgan. Masalan: alvasti oʻrniga sariq qiz, boʻri oʻrniga qora quloq, chayon oʻrniga oti yoʻq va h.k. Ayrim hollarda evfemizm diniy qonun-qoidalar asosida ham yuzaga keladi. Islom dini talablariga koʻra, ayol uchun erining ismini aytish gunoh sanalgan. U katta farzandining ismi yoki otasi, adasi, dadasi, hoy kabi soʻzlar bilan murojaat qilgan. Evfemizmlar koʻpincha qoʻllanishi uyatli yoki qoʻpol boʻlgan soʻzlar oʻrniga boshqa soʻz yoki iboralar qoʻllash orqali ham yuzaga keladi. Masalan: «tugʻdi» oʻrniga «koʻz yori», «oʻldi» oʻrniga «olamdan oʻtdi», «koʻz yumdi» va h.k. Evfemizm xalqlardagi urf-odat, madaniy saviyaning darajasi, estetik did va etik normalarning rivojlanishi bilan bogʻliqdir. Badiiy asarlarning hayotiyligini, milliy koloritini kuchaytirish maqsadida adib va shoirlar evfemizmlardan unumli foydalanadilar.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Эвфемизм", "raw_meaning": "(гр. euphemeo — яхши гапираман сўзидан) — эвфемизм. Табу (қ.) га қарама-қарши тушунча бўлиб, бирор сабабга кўра, қўлланилиши тақиқланган ёки қўлланилиши ноқулай бўлган сўз, ибора ўрнига бошқа сўз ёки ибора қўллаш. Масалан, қадимги инсонлар тушунчасига кўра, алвасти, ажина каби мифологик тасаввурлар, чаён, бўри каби ҳайвон ёки ҳашаротларнинг номини айтиш тақиқланган: гўё номи айтилган нарсалар кишига зарар етказар эмиш. Шунинг учун уларни бошқача номлар билан аташган. Масалан: алвасти ўрнига сариқ қиз, бўри ўрнига қора қулоқ, чаён ўрнига оти йўқ ва ҳ.к. Айрим ҳолларда эвфемизм диний қонун-қоидалар асосида ҳам юзага келади. Ислом дини талабларига кўра, аёл учун эрининг исмини айтиш гуноҳ саналган. У катта фарзандининг исми ёки отаси, адаси, дадаси, ҳой каби сўзлар билан мурожаат қилган. Эвфемизмлар кўпинча қўлланиши уятли ёки қўпол бўлган сўзлар ўрнига бошқа сўз ёки иборалар қўллаш орқали ҳам юзага келади. Масалан: «туғди» ўрнига «кўз ёри», «ўлди» ўрнига «оламдан ўтди», «кўз юмди» ва ҳ.к. Эвфемизм халқлардаги урф-одат, маданий савиянинг даражаси, эстетик дид ва этик нормаларнинг ривожланиши билан боғлиқдир. Бадиий асарларнинг ҳаётийлигини, миллий колоритини кучайтириш мақсадида адиб ва шоирлар эвфемизмлардан унумли фойдаланадилар."}}, {"dictionary": {"name": "Словарь лингвистических терминов", "title": "QARAQALPAQSHA – ÓZBEKSHE – QAZAQSHA – TÚRKMENSHE – RUSSHA LINGVISTIKALÍQ TERMINLER SÓZLIGI", "kind": "Терминологический", "imprint": "Allambergenova, Nigora Gúlmurzaevna (2022). QARAQALPAQSHA – ÓZBEKSHE – QAZAQSHA – TÚRKMENSHE – RUSSHA LINGVISTIKALÍQ TERMINLER SÓZLIGI. Nukus: NUR TURAN PRINT.", "url": "https://til.uz/lugatlar/qaraqalpaqsha-zbekshe-qazaqsha-t-rkmenshe-russha-lingvistikal-q-terminler-s-zligi/", "page": "26"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Evfemizm", "raw_meaning": "Evfemizm\tЭвфемизм\tЭвфемизм"}}]}