{"headword": "epitet", "key": "epitet", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Narsa, voqea, hodisa va shu kabilarning sifat-fazilatlarini yaqqol, jonli tasvirlash yoki tasvirli qilib koʻrsatish uchun ularning nomiga qoʻshib ishlatiladigan sifatlovchi soʻz.", "examples": [{"text": "Ayovsiz qoralov, fosh etish kuchiga ega boʻlgan mazlumkush epiteti avtorning obyektga nisbatan keskin pozitsiyasini juda ravshan ifodalaydi.", "source": "OʻTA"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/epitet"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "212"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Narsa, voqea, hodisa va sh.k.ning sifat-fazilatlarini yaqqol, jonli tasvirlash, koʻrsatish uchun ularning nomiga qoʻshib ishlatiladigan sifatlovchi soʻz.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ЭПИТЕТ", "raw_meaning": "SIFAT Нарса, воқеа, ҳодиса ва ш.к.нинг сифат-фазилатларини яққол, жонли тасвирлаш, кўрсатиш учун уларнинг номига қўшиб ишлатиладиган сифатловчи сўз."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "378"}, "pos": "м", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "epitet", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "эпитет", "raw_meaning": "м лит. epitet, sifatlash, vasf; постоянный ~ doimiy epitet (masalan, синее море — koʻk dengiz); нелестный ~ birovni salbiy (yomon) baholash."}}, {"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "348"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "(гр. epitheton — илова, изоҳ сўзидан)", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Kishi, narsa yoki voqelikning biror belgisini, xususiya- tini, sifatini aniq, ravshan koʻrsatib beruvchi badiiy tasvir vositasi boʻlib, u ana shunday belgi, xususiyat va sifatlarni ifodalovchi soʻz va birikmalardan iboratdir. Sifatdosh maʼ- lum soʻz birikmasi tarkibida oʻz mohiyati, oʻz belgilarini unga koʻchirgan holda keladi (oltin vodiy, zumrad bahor kabi). Xud- di shu maʼnoda sifatlash narsa yoki shaxsning sifati va belgi- sini koʻrsatibgina qolmay, balki uning maʼnosini toʻlaroq, aniqroq ifodalaydi, emotsional taʼsirini kuchaytirib beradi. Badiiy obraz yaratishda sifatlashning bu xususiyati muhim rol oʻynaydi. Chunki sifatlash vositasida kishida predmet yoki voqea haqida aniq tasavvur tugʻiladi, u koʻz oʻngimizda yaqqol gavdalanadi. Shu bilan birga, epitet narsa yoki voqelikdagi mavjud belginigina taʼkidlab koʻrsatmay, balki u narsada mavjud boʻla oladigan belgi va sifatlarni ham taʼsirchan ifodalay oladi. Sifatlashlar narsa yoki voqelikdagi belgi va sifatlarning xarakteriga qarab ikki xil boʻladi: a) bar- qaror boʻlmagan sifatlashlar: ular narsa yoki voqelikdagi oʻt- kinchi belgilarni ifodalaydi. Masalan: Ogʻushiga olar kunduzni Kunduz kabi bu yorugʻ kecha... (R. Parfi) Bu sheʼriy parchada yorugʻ kecha birikmasidagi yorugʻ epiteti lirik qahramonning ruhiy holati bilan bogʻliq holda bir lah- zalik oʻtkinchi belgini ifodalaydi. Aslida kechaning doimiy epiteti zim-ziyo, qorongʻi va h. k. doimiy sifatlashlar: ular", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Эпитет", "raw_meaning": "(гр. epitheton — илова, изоҳ сўзидан) — сифатлаш, эпитет. Киши, нарса ёки воқеликнинг бирор белгисини, хусусия- тини, сифатини аниқ, равшан кўрсатиб берувчи бадиий тасвир воситаси бўлиб, у ана шундай белги, хусусият ва сифатларни ифодаловчи сўз ва бирикмалардан иборатдир. Сифатдош маъ- лум сўз бирикмаси таркибида ўз моҳияти, ўз белгиларини унга кўчирган ҳолда келади (олтин водий, зумрад баҳор каби). Худ- ди шу маънода сифатлаш нарса ёки шахснинг сифати ва белги- сини кўрсатибгина қолмай, балки унинг маъносини тўлароқ, аниқроқ ифодалайди, эмоционал таъсирини кучайтириб беради. Бадиий образ яратишда сифатлашнинг бу хусусияти муҳим роль ўйнайди. Чунки сифатлаш воситасида кишида предмет ёки воқеа ҳақида аниқ тасаввур туғилади, у кўз ўнгимизда яққол гавдаланади. Шу билан бирга, эпитет нарса ёки воқеликдаги мавжуд белгинигина таъкидлаб кўрсатмай, балки у нарсада мавжуд бўла оладиган белги ва сифатларни ҳам таъсирчан ифодалай олади. Сифатлашлар нарса ёки воқеликдаги белги ва сифатларнинг характерига қараб икки хил бўлади: а) бар- қарор бўлмаган сифатлашлар: улар нарса ёки воқеликдаги ўт- кинчи белгиларни ифодалайди. Масалан: Оғушига олар кундузни Кундуз каби бу ёруғ кеча... (Р. Парфи) Бу шеърий парчада ёруғ кеча бирикмасидаги ёруғ эпитети лирик қаҳрамоннинг руҳий ҳолати билан боғлиқ ҳолда бир лаҳ- залик ўткинчи белгини ифодалайди. Аслида кечанинг доимий эпитети зим-зиё, қоронғи ва ҳ. к. доимий сифатлашлар: улар"}}, {"dictionary": {"name": "Lingvistik terminlar lugʻati", "title": "QARAQALPAQSHA – ÓZBEKSHE – QAZAQSHA – TÚRKMENSHE – RUSSHA LINGVISTIKALÍQ TERMINLER SÓZLIGI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Allambergenova, Nigora Gúlmurzaevna (2022). QARAQALPAQSHA – ÓZBEKSHE – QAZAQSHA – TÚRKMENSHE – RUSSHA LINGVISTIKALÍQ TERMINLER SÓZLIGI. Nukus: NUR TURAN PRINT.", "url": "https://til.uz/lugatlar/qaraqalpaqsha-zbekshe-qazaqsha-t-rkmenshe-russha-lingvistikal-q-terminler-s-zligi/", "page": "25"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Epitet", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Epitet", "raw_meaning": "Epitet\tЭпитет\tEpitet\tЭпитет"}}]}