{"headword": "drama", "key": "drama", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Badiiy adabiyotning uch asosiy turi (lirika va epos bilan birga)dan biri: asosan dialog — personajlarning oʻzaro soʻzlashuvi shaklida, muallif nutqi aralashtirilmay yozilgan sahna asarlaridan iborat.", "examples": [{"text": "Hamza dramalari. Drama teatri.", "source": ""}, {"text": "Bu qimmatli hujjat bizda musiqali dramaga bundan bir necha ming yil oldin asos solinganini tasdiqlaydi.", "source": "S. Ahmad, Yulduz"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/drama"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "62"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Dialog shaklida, muallif nutqi aralashtirilmay yozilgan sahna asari.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ДРАМА", "raw_meaning": "DRAM Диалог шаклида, муаллиф нутқи аралаштирилмай ёзилган саҳна асари."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "87"}, "pos": "ж", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "drama", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "драм/а ж", "raw_meaning": "1. drama; ~ы Уйгуна Uygʻun dramalari; театр ~ы и комедии drama va komediya teatri;"}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha lugʻat", "title": "Ruscha-o'zbekcha lug'at", "kind": "Tarjima", "imprint": "Aliqulov, Teshavoy (2017). Ruscha-o'zbekcha lug'at. Tashkent: O'zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-ozbekcha-lugat/", "page": "73"}, "pos": "ж", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "драмы Уйгуна", "source": ""}, {"text": "театр драмы и комедии", "source": ""}, {"text": "поставить новую драму", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ДРАМА", "raw_meaning": "-ы ж drama; драмы Уйгуна Uygʻun dramalari; театр драмы и комедии drama va komediya teatri; поставить новую драму yangi dramani [sahnaga] qoʻymoq."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "119"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "['dra:mə]", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [{"kind": "sinonim", "target": "dramatic [dre'mætik] dramatik, dramatikaga oid, fojiali"}, {"kind": "sinonim", "target": "-tics [drə'mætık] 1) dramatik san'at 2) spektakl"}, {"kind": "sinonim", "target": "dramatist ['dræmətist] dramaturg"}, {"kind": "sinonim", "target": "dramatize ['dræmətaız] sahnalashtirmoq (biror badiiy asarni teatr sahnasi yoki kinoda qo'yishga moslamoq)"}], "extra": {"raw_word": "drama", "raw_meaning": "['dra:mə] drama; ~tic [dre'mætik] dramatik, dramatikaga oid, fojiali; -tics [drə'mætık] 1) dramatik san'at 2) spektakl <> she goes in for ~tics u mojaro boshlayapti, jazavasi tutyapti; ~tist ['dræmətist] dramaturg; ~tize ['dræmətaız] sahnalashtirmoq (biror badiiy asarni teatr sahnasi yoki kinoda qo'yishga moslamoq)"}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "470"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "drama n", "raw_meaning": "drama"}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha lugʻat", "title": "INGLIZCHA-O'ZBEKCHA LUG'AT / ENGLISH-UZBEK DICTIONARY", "kind": "Tarjima", "imprint": "Isaqov, Ulug'bek; Rahimov, Mansur; Sobirov, Burxon; Temirov, Sanjar; Isaqov, Shavkat (2016). INGLIZCHA-O'ZBEKCHA LUG'AT / ENGLISH-UZBEK DICTIONARY. Toshkent: Yangi asr avlodi.", "url": "https://til.uz/lugatlar/inglizcha-ozbekcha-lugat-english-uzbek-dictionary/", "page": "154"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "/'drɑːmə/", "senses": [{"order": 1, "text": "drama", "examples": []}, {"order": 2, "text": "hayajon", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "drama", "raw_meaning": "/'drɑːmə/ n 1 [C,U] drama, pyesa 2 [C,U] hayajon, hayajonlanish, hayajonli daqiqa"}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha-ruscha oʻquv lugʻati", "title": "INGLIZCHA-O‘ZBEKCHA-RUSCHA O‘QUV LUG‘ATI", "kind": "Tarjima", "imprint": "Jo‘rayev, Lutfullo (2018). INGLIZCHA-O‘ZBEKCHA-RUSCHA O‘QUV LUG‘ATI. Tashkent: IJOD-PRESS.", "url": "https://til.uz/lugatlar/inglizcha-ozbekcha-ruscha-oquv-lugati/", "page": "77"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "ʼdrɑ:mə", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "drama ['drɑ:mə] n", "raw_meaning": "drama дра́ма"}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha mavzuli lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ ТЕМАТИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ", "kind": "Tarjima", "imprint": "Тихонов, А. Н.; Хатамов, Н. Т.; Емельянова, С. А.; Тихонова, М. Ю. (1975). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ ТЕМАТИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-tematicheskiy-slovar/", "page": "495"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "drama", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "драма", "raw_meaning": "drama"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "45"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Drama n, Dramen pl", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "drama", "raw_meaning": "Drama n, Dramen pl"}}, {"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "91"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "(гр. drama ҳаракат сўзидан)", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Dramatik turga mansub janrlardan biri. Dramaning oʻziga xos xususiyatlaridan biri uning sahnada ijro etilishidir. Dramatik asar sahnada qoʻyilmas ekan, tomoshabin uning harakat va holatini kuzatib, soʻzlarini tinglamas ekan, u haqiqiy badiiy asar darajasiga koʻtarila olmaydi. U faqat sahnada ijro etilgandagina, oʻzining hayotiy-estetik funksiyasini toʻla bajara oladi. Binobarin, drama oʻzining teksti bilan soʻz sanʼatiga mansub boʻlsa, sahnada ijro etilishi jihatidan roman, povest kabi adabiy janrlardan farqlanib turadi. Shu bilan birga, sahna asari aktyorlarning mahorati, bezaklarning aniqligi, muzika va yorugʻlikning normalligi jihatidan ham oʻziga xoslik kasb etadi. Sahnada yoʻnalishidan tashqari, dramaning adabiy asosi hisoblanmish asar tekstida uning poetik xususiyatlari ham mujassamlashgan boʻladi. Bu poetik xususiyatlari bilan drama epos va lirika adabiy turlariga mansub janrlardan ajralib turadi. Chunki dramada har bir obraz oʻz xarakteriga xos xislatlarini oʻz tili, xatti-harakati orqali ochadi. Epos, lirika turlariga mansub janrlardan tubdan farq qilib, dramada avtor bayoni yoʻq. Dramada biror hayotiy voqea boshdan-oyoq batafsil tasvirlanmaydi, unda shaxs hayotining eng muhim nuqtalari aks ettiriladi, yaʼni dramaturg oʻz gʻoyaviy niyatlariga qarab butun voqealarni shunday markazlashtiradiki, tomoshabin katta-katta voqealar mohiyatini ham kichkina shtrixlardan anglab oladi. Bular dramatik turga mansub barcha janrlar uchun ham xos boʻlgan xususiyatlardir. Drama janrining tarixi juda ham qadimiy boʻlib, uning taraqqiyoti hamma vaqt hayotning oʻzida ham katta oʻzgarishlar yuz berayotgan, qarama-qarshi kuchlar kurashi keskinlashgan paytlarga toʻgʻri keladi. Dramaning oʻziga xos murakkablikka ega boʻlgan janrligi yana shu bilan ham belgilanadiki, unda voqealar tizmasi va personajlarning cheklanganligiga qaramay, qahramon oʻz xarakterini turli tomondan namoyon qila oladi. Avvallari dramalar uchun keng epiklik xos emas edi. XX asrga kelib R. Rollan, B. Brext, V. Mayakovskiy, K. Trenev, Vs. Vishnevskiy kabi dramaturglar dramaga keng epiklikni olib kirdilar. Bu esa bevosita sinfiy kurashning oʻtkirlashishi, revolyutsion harakatning kuchayishi bilan bogʻliq hodisadir. Dramaning bu yangi bosqichidagi eng xarakterli xususiyatlaridan biri shuki, ularda qahramonning ichki dunyosi konkretroq ochila boradi. Dramada psixologik tahlil juda ham noziklashib, murakkablashib", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Драма", "raw_meaning": "(гр. drama ҳаракат сўзидан) — драма. Драматик турга мансуб жанрлардан бири. Драманинг ўзига хос хусусиятларидан бири унинг саҳнада ижро этилишидир. Драматик асар саҳнада қўйилмас экан, томошабин унинг ҳаракат ва ҳолатини кузатиб, сўзларини тингламас экан, у ҳақиқий бадиий асар даражасига кўтарила олмайди. У фақат саҳнада ижро этилгандагина, ўзининг ҳаётий-эстетик функциясини тўла бажара олади. Бинобарин, драма ўзининг тексти билан сўз санъатига мансуб бўлса, саҳнада ижро этилиши жиҳатидан роман, повесть каби адабий жанрлардан фарқланиб туради. Шу билан бирга, саҳна асари актёрларнинг маҳорати, безакларнинг аниқлиги, музика ва ёруғликнинг нормаллиги жиҳатидан ҳам ўзига хослик касб этади. Саҳнада йўналишидан ташқари, драманинг адабий асоси ҳисобланмиш асар текстида унинг поэтик хусусиятлари ҳам мужассамлашган бўлади. Бу поэтик хусусиятлари билан драма эпос ва лирика адабий турларига мансуб жанрлардан ажралиб туради. Чунки драмада ҳар бир образ ўз характерига хос хислатларини ўз тили, хатти-ҳаракати орқали очади. Эпос, лирика турларига мансуб жанрлардан тубдан фарқ қилиб, драмада автор баёни йўқ. Драмада бирор ҳаётий воқеа бошдан-оёқ батафсил тасвирланмайди, унда шахс ҳаётининг энг муҳим нуқталари акс эттирилади, яъни драматург ўз ғоявий ниятларига қараб бутун воқеаларни шундай марказлаштирадики, томошабин катта-катта воқеалар моҳиятини ҳам кичкина штрихлардан англаб олади. Булар драматик турга мансуб барча жанрлар учун ҳам хос бўлган хусусиятлардир. Драма жанрининг тарихи жуда ҳам қадимий бўлиб, унинг тараққиёти ҳамма вақт ҳаётнинг ўзида ҳам катта ўзгаришлар юз бераётган, қарама-қарши кучлар кураши кескинлашган пайтларга тўғри келади. Драманинг ўзига хос мураккабликка эга бўлган жанрлиги яна шу билан ҳам белгиланадики, унда воқеалар тизмаси ва персонажларнинг чекланганлигига қарамай, қаҳрамон ўз характерини турли томондан намоён қила олади. Авваллари драмалар учун кенг эпиклик хос эмас эди. ХХ асрга келиб Р. Роллан, Б. Брехт, В. Маяковский, К. Тренев, Вс. Вишневский каби драматурглар драмага кенг эпикликни олиб кирдилар. Бу эса бевосита синфий курашнинг ўткирлашиши, революцион ҳаракатнинг кучайиши билан боғлиқ ҳодисадир. Драманинг бу янги босқичидаги энг характерли хусусиятларидан бири шуки, уларда қаҳрамоннинг ички дунёси конкретроқ очила боради. Драмада психологик таҳлил жуда ҳам нозиклашиб, мураккаблашиб"}}, {"dictionary": {"name": "Maʼnaviyat lugʻati", "title": "МАЪНАВИЯТ ЛУҒАТИ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Маҳмудов, Низомиддин; Саидқулов, Зокиржон; Сотимов, Ғофуржон; Нишонов, Манабжан; Абдуллаев, Абдулҳай; Байназарова, Аслия (2012). МАЪНАВИЯТ ЛУҒАТИ. Tashkent: Маънавият.", "url": "https://til.uz/lugatlar/manaviyat-lugati/", "page": "50"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Драма", "raw_meaning": "драма drama drame تَمْثِيلٌ"}}]}