дол
dolдол И
от 1. фолк. 1 Тик, тикка, адил.
Дол қомат.
Дол бўйингдан мендай момонг ўргилсин, Эр йигит суйгани нозли гул бўлсин. — Нигор ва Замон
Ой томоша қилар осмондан Ҳовлиларни ҳар тун дол туриб. — У. Қўчқор, Ҳаяжонга кўмилган дунё
2. рвш. Худди, нақ, қоқ; аниқ.
Нишоннинг дол ўртасига урмоқ. Овни оцанг, билиб от, Дол нишонга илиб от. — Мақол
Олмакўзнинг [отнинг]
дол белига минайин, Чиқиб, саҳроларда сайр қилайин. — Орзигул
3. рвш. Бир оз қийшайтириб, яримта қилиб.
Дўппини дол қўймоқ. Дуррани (рўмолни) дол ўрамоқ.
Дўппини дол қўндириб олган новча ҳофиз тўйхонани бошига кўтариб хониш қиляпти. А. — Кўчимов, Ҳалқа
Эгнида гулдор пушти халат, дуррани дол қўйган, оёғида қизил бахмал шиппак. — С. Сиёев, Отлиқ аёл
Кичкина дакана рўмолини дол қўйибди. — С. Сиёев, Ёруғлик
4. Бутун, борича, баланд (товуш ҳақида).
— Ҳа, адаш, топилдими болаларингиз? — деди қўшниси Озодага, азбаройи эшицин дебми ё бошқа ниятдами, овозини дол қўйиб. — Ёшлик
5. Ёнғоқ, данак ўйинларида соққанинг ган(кон — маълум шаклда тизилган ёнғоқ)га энг яқин турган ҳолати ҳақида (бундай соққа эгаси биринчи бўлиб отиш ҳуқуқига эга бўлади).
— Сен долми, мен долми? —
Мен дол!
6. шв. Кифт, елка.
- Дол бўлмоқ Эгилмоқ, букилмоқ. Қаддимиз дол бўлиб, ёнди юраклар. К. Яшин ва М. — Раҳмон, СирдарёГоҳ бўрон ўкирар, гоҳ бўралар қор. Чинорлар дош бермай, бели дол бўлар. — Миртемир, Асарлар
дол ИИ
от Араб алифбосида д ҳарфининг номи (унинг шакли — ж — мумтоз адабиётда эгилган қад-қоматга ишора сифатида қўлланади).
Алифдек қоматинг долдек эгилмиш.
Оғир меҳнат белини дол қилган. — К. Яшин, Ҳамза
Не-не тик қадларни дол этди қоғоз. А. — Исроилов, Биз — дунё одамлари